HIST 200 proje indeksi.

Aşağıdaki her satır BUIR’daki bir HIST 200 projesinin künyesi: başlık, yıl, sayfa sayısı, dil ve kaydın kendisine giden bağlantı. Künye açık, herkes görebiliyor. Tam metin kapalı. PDF’i indirmek için kampüs ağından ve kütüphane hesabıyla girmek gerekiyor, bu sayfadaki bağlantı seni kaydın künye sayfasına götürüyor.

Öğrenci adı basmıyoruz. Konu seçerken işine yarayan şey kimin yazdığı değil, hangi konunun kaç kez çalışıldığı: aynı ilçenin aynı yıllarını üçüncü kez çalışan bir öneri hocadan geri geliyor. Arama kutusu bu sayfanın içinde çalışıyor, kendi konu fikrinin anahtar kelimesini yaz ve daha önce çalışılmış mı diye bak.

Arşivin en kalabalık türü. Bir sanatçının kariyeri, bir salonun ya da bir topluluğun dönemi, bir türün Türkiye'ye girişi. Kolay görünüyor çünkü ikincil kaynak bol, zor olan kısmı birincil kaynak: afiş, program dergisi, plak kapağı, sanatçının kendisiyle ya da çevresiyle görüşme.

Başlığı tek bir özel addan ya da çok dar bir olaydan oluşan projeler. Başlığa bakan biri konunun ne olduğunu anlamıyor. Bu türü örnek diye değil uyarı diye koyduk: konu önerisinde reddedilen gerekçelerden biri tam olarak kapsamın anlatılmamasıdır.

Bir kişinin hayatı üzerinden bir dönemi anlatmak. Birincil kaynak hazır: kişinin kendisi. Riski de burada, tek görüşmeyle proje yazılmıyor. Kişinin anlattığını gazete, nüfus kaydı, kurum yazışması gibi yazılı kaynakla karşılaştırman isteniyor.

Bir lisenin, bir enstitünün ya da bir fakültenin belirli bir dönemi. Kurum arşivi, yıllıklar, mezun dernekleri ve emekli öğretmenler birlikte çalışıyor. Ulaşılabilir olduğu için çok seçiliyor, o yüzden aynı okulun aynı yıl aralığı tükenmiş olabilir.

Arşivde payı artan tür. Bir ailenin göç hikâyesi üzerinden bir nüfus hareketini anlatmak. Sözlü tanıklık, aile fotoğrafları, tapu ve iskân belgeleri bir arada kullanılabiliyor. Aynı göç dalgası çok çalışıldı, ayırt edici olan aile ve yer.

Bir seçim, bir darbe, bir grev ya da yerel bir siyasi hareket. Gazete arşivi ve TBMM tutanağı burada gerçekten işe yarıyor. Tuzağı: konu ulusal ölçekte kalırsa proje ikincil kaynak özetine dönüyor, ölçek yerel tutulmalı.

Bir esnafın, bir markanın ya da bir şirketin kuruluşundan bugüne gelişi. Şirket arşivi, ticaret odası kaydı, eski reklam ve ilan, kurucu ailesiyle görüşme. Başlık kalıbı çok klişe olduğu için başlığı olaya değil değişime bağlamak gerekiyor.

Bir kulübün dönemi, bir sporcunun kariyeri ya da bir spor dalının Türkiye'ye girişi. Kulüp arşivi, federasyon kaydı, spor gazeteleri ve eski sporcularla görüşme. Amatör kulüpler ve kadın sporları bu türün az çalışılmış tarafı.

Bir derginin yayın çizgisi, bir gazetenin bir olayı nasıl verdiği, yerel basının dönemi. Birincil kaynak doğrudan koleksiyonun kendisi, yani sayıları tek tek okumak. En ölçülebilir tür: kaç sayı taradığını yazabiliyorsun.

Bir derneğin ya da sendikanın kuruluşu, tüzük değişiklikleri, eylemleri. Genel kurul tutanağı, üye defteri, bülten ve eski yöneticilerle görüşme. Kurum hâlâ ayaktaysa arşive girmek görece kolay, izin almayı baştan yaz.

Bir fabrikanın kuruluşu, kapanışı ya da bir maden havzasının dönemi. İşçi tanıklığı, sendika kaydı, yerel gazete ve işletme yıllıkları. Kapanmış tesislerde tek kaynak eski işçiler oluyor, görüşmeyi erken planla.

Bir binanın ya da anıtın yapım süreci, işlev değişimi, yıkımı. Proje çizimleri, belediye imar kararları, dönemin fotoğrafları ve mimarın arşivi. Yapının bugünkü hâlini fotoğraflamak birincil kaynak üretmenin en ucuz yolu.

Bir mahallenin dönüşümü, bir imar planının sonuçları, bir semtin nüfus değişimi. Belediye meclis kararları, hava fotoğrafları, tapu kayıtları ve mahalle sakinleriyle görüşme. Ankara başlıklarda zaten kalabalık, başka bir şehir daha temiz bir alan.

Bir müdürlüğün, bir mahkemenin ya da bir kamu politikasının dönemi. Resmî yayınlar, meclis tutanakları ve kurumda çalışmış kişilerle görüşme. Belge bulmak kolay, kurumu bir insan hikâyesine bağlamak zor.

Bir alışkanlığın, bir eğlence biçiminin ya da bir gündelik pratiğin değişimi. Reklamlar, magazin dergileri, aile fotoğrafları ve tanıklıklar. Ölçeği daraltmazsan konu deneme yazısına kayıyor, bir yer ve bir yıl aralığı seç.

Bir ürünün üretim tarihi, bir yerel yemeğin dönüşümü, bir tarım politikasının yerel sonucu. Ziraat odası kayıtları, üretici görüşmeleri, kooperatif defterleri. Az çalışılmış ve birincil kaynağı köyde duran bir tür.

Bir demiryolu hattı, bir köprü, bir telefon santrali, bir teknolojinin yayılması. Kurum arşivi, dönem gazeteleri ve kullanan kişilerin tanıklığı. Altyapı projeleri resmî belgeye en çok yansıyan konular.

Bir hastanenin kuruluşu, bir salgının yerel seyri, bir tıp dalının gelişimi. Hastane arşivi, sağlık müdürlüğü kayıtları, hekim ve hasta tanıklığı. Hasta bilgisi kullanacaksan mahremiyet sınırını baştan konuş.

Bir krizin yerel etkisi, bir çarşının ticaret hacmi, bir sektörün dönemi. Ticaret odası kayıtları, fiyat listeleri, esnaf tanıklığı. Ulusal kriz anlatısı yerine tek bir çarşıyı ya da tek bir sektörü seçmek projeyi kurtarıyor.

Kaybolan bir zanaat, bir ustanın atölyesi, bir işçi kuşağı. Birincil kaynağın tamamı görüşmeden ve atölyedeki nesnelerden geliyor. Arşivde payı küçük, yani aynı konunun daha önce çalışılmış olma riski düşük.

Bir deprem, bir sel, bir kuraklık ya da bir çevre tartışmasının yerel tarihi. Afet raporları, gazete arşivi ve yaşayanların tanıklığı. Afet projelerinde tanıklık toplamak kolay, tarihsel bağlamı kurmak zor.

Tek bir köyün ya da kasabanın belirli bir dönemi. Muhtarlık kayıtları, köy sakinleriyle görüşme, aile arşivleri. Ölçeği en dar tür olduğu için 3000 kelimeye en rahat sığan konulardan biri.

Bir birlik, bir askerî okul, bir harekâtın yerel yansıması. Askerî arşive erişim izinli olduğu için plan B şart: asker tanıklığı, aile mektupları, yerel basın.

Bir cemaatin dönemi, bir ibadet yerinin tarihi, bir azınlık grubunun gündelik hayatı. Cemaat kayıtları, vakıf belgeleri ve tanıklıklar. Hassas konu, alıntıda ve isim kullanımında izni yazılı almak gerekiyor.