Sözlü tanıklık
Olayı yaşayan biriyle kayıtlı görüşme. Ulaşması en kolay birincil kaynak. Ders sözlü tarih yaptıysanız ses kayıtlarını ve yazılı deşifreleri dönem sonunda ayrıca istiyor.
Birincil kaynak zorunlu. Yalnız internet ve ikincil kaynakla yazılmış bir taslak kabul edilmiyor.
Arşivdeki 5750 projenin künyesi herkese açık, tam metni değil. Ev bağlantından PDF isteğine 403 dönüyor. Bilkent hesabınla giriş yapman da yetmiyor, kısıt hesaba değil ağa bağlı.
Kampüsteyken ya da Bilkent VPN'ine bağlıyken aynı adres açılıyor ve tam metni okuyabiliyorsun. VPN hesabı vpnregister.bilkent.edu.tr üzerinden STARS kimliğinle açılıyor, kurulum web3.bilkent.edu.tr/vpn adresinde anlatılıyor.
Konunu seçmeden önce benzer birkaç projeyi baştan sona okumak, bu sayfadaki bütün sayılardan daha çok işine yarar.
Birincil kaynak olayı yaşayan ya da üreten kaynak: görüşme yaptığın kişinin anlattığı, dönemin gazetesi, kurum yazışması, tapu, nüfus kaydı, fotoğraf, defter, mektup, tutanak, afiş. İkincil kaynak o olay hakkında sonradan yazılmış olan: kitap, makale, tez, ansiklopedi maddesi.
Bu ders birincil kaynağı bir süs olarak istemiyor. Ön çalışma raporunda birincil ve ikincil kaynak analizi tek başına 4 puan, ilk taslakta kaynak kullanımı 6 puan, final makalesinde 10 puan. Kaynak kalemi içerik kalemiyle neredeyse aynı ağırlıkta.
Konunu seçerken şu soruyu sor: bu konu için bunlardan hangisine gerçekten ulaşabilirim.
Olayı yaşayan biriyle kayıtlı görüşme. Ulaşması en kolay birincil kaynak. Ders sözlü tarih yaptıysanız ses kayıtlarını ve yazılı deşifreleri dönem sonunda ayrıca istiyor.
Fotoğraf, mektup, tapu, nüfus cüzdanı, borç defteri, diploma, pasaport. Göç ve aile tarihi projelerinin belkemiği. Belgeyi tarayıp ekler kısmına koy.
Okul yıllıkları, dernek genel kurul tutanakları, şirket defterleri, belediye meclis kararları. Kurum hâlâ ayaktaysa yazılı izin isteyip gitmek gerekiyor.
Gazete ve dergi koleksiyonları. Bir olayın nasıl anlatıldığını ölçmenin en somut yolu. Kaç sayı taradığını yazabildiğin için raporda güçlü durur.
Meclis tutanakları, resmî gazete, istatistik yıllıkları, bakanlık raporları. Politika ve kurum tarihi konularında birincil kaynak doğrudan burada.
Devlet Arşivleri katalogu internetten aranıyor ancak katalogda çoğunlukla yalnız özet var. Belgenin kendisi için Ankara'da arşiv kampüsüne gitmek gerekiyor.
Atölyedeki alet, binanın bugünkü hâli, mezar taşı, tabela. Kendi çektiğin fotoğraf birincil kaynak üretmenin en ucuz yolu, tarih ve yer bilgisini yaz.
Geçmiş projelerin tam metnini kampüsteyken ya da Bilkent VPN'iyle okuyabilirsin, dışarıdan yalnız künye görünür. Ölçtük: ev bağlantısından dosya isteği 401 dönüyor, kendi Bilkent kimliğiyle giriş yapıldığında bile 403 dönüyor, kampüs ağından hiç giriş yapmadan 200 dönüyor. Yani kısıt hesap değil ağ. VPN hesabını STARS kimliğinle vpnregister.bilkent.edu.tr üzerinden açıyorsun.
Hepsi 11 Eylül 2026'da tek tek denendi. Açılmayanları listeye koymadık.
| Kurum | Ne var | Nasıl çalışılır |
|---|---|---|
| Milli Kütüphane | Ülkedeki bütün ulusal ve yerel gazetelerin bir kopyası orada | Kâşif kataloğundan künyeyi bul, sonra Ankara'daki okuma salonunda tara |
| Devlet Arşivleri | Osmanlı ve cumhuriyet dönemi resmî belgeleri | Katalog internetten aranıyor, belgenin kendisi için arşiv kampüsüne gidiliyor |
| TBMM tutanakları | Meclis oturum tutanakları, kelime aramalı | Konunun geçtiği yılı ve anahtar kelimeyi ara, tutanak sayfasını dipnotla |
| YÖK Ulusal Tez Merkezi | Türkiye'de yazılmış yüksek lisans ve doktora tezleri | İkincil kaynak olarak kullan, tezin kaynakçası sana birincil kaynağı gösterir |
| Milliyet gazete arşivi | Gazetenin taranmış sayıları | Tarih aralığı ve anahtar kelimeyle ara, sayfa görüntüsünü kaydet |
| Bilkent Kütüphanesi | Abone veri tabanları, basılı koleksiyon, kütüphaneci desteği | Konuyu anlatıp referans görüşmesi iste, veri tabanı listesinden tarih koleksiyonlarına bak |
| Bilkent kurumsal arşivi | Geçmiş HIST 200 projeleri ve basın kesiği koleksiyonları | Künye dışarıdan açık, dosya kampüs ağından ya da VPN'den açılıyor |
| DergiPark | Türkçe akademik dergiler, çoğu açık erişim | Yerel tarih dergilerini buradan tara, ikincil kaynak için en hızlı kapı |
| Belediye ve muhtarlık | İmar kararları, nüfus ve mahalle kayıtları | Dilekçeyle başvur, hangi yılın hangi defterini istediğini yaz |
| İkinci el kitap pazarları | Tükenmiş yerel tarih kitapları, eski dergi sayıları | Yerel monografiler çoğunlukla kütüphanede yok, buradan çıkıyor |
Bu listedeki her adres denendi ve açıldı.
Ön çalışma raporunda görüşülecek kişi ve röportaj soruları isteniyor, yani bu planı zaten yazıya dökmen gerekiyor.
Projen kurumsal arşivde yayımlanıyor, yani bu sorular teorik değil.
| Konu | Ne yapılır |
|---|---|
| Ses kaydı | Kaydın başında izni sözlü al, kayıt dursun |
| İsim kullanımı | Kişi adının yazılmasını istemiyorsa yazma, dipnotta görüşmeyi tarih ve yerle göster |
| Hassas bilgi | Sağlık, suç, cemaat ve aile içi mesele anlatıldıysa yayımlanmasını ayrıca sor |
| Belge kullanımı | Aile belgesini tarayıp ekler kısmına koyacaksan sahibinden izin al |
| Deşifre | Konuşmayı düzeltmeden yaz, kısaltma yaptıysan köşeli parantezle göster |
| Yayım lisansı | Projeler kurumsal arşivde CC BY-NC-SA lisansıyla yayımlanıyor, yani başkası atıf vererek ticari olmayan biçimde kullanabilir |
| Ödül | En iyi 10 proje ödüllendiriliyor, tören sonraki akademik yılın başında yapılıyor |
Aynı kaynağı iki yerde iki farklı biçimde yazıyorsun. Geri bildirimde en çok düzeltilen ikinci şey bu.
| Kaynak | Dipnot | Kaynakça |
|---|---|---|
| Kitap | Ad Soyad, Kitap Adı (Yer: Yayınevi, yıl), 45. | Soyad, Ad. Kitap Adı. Yer: Yayınevi, yıl. |
| Dergi makalesi | Ad Soyad, "Makale Adı," Dergi Adı 12, no. 3 (1998): 45. | Soyad, Ad. "Makale Adı." Dergi Adı 12, no. 3 (1998): 40-62. |
| Gazete haberi | "Haber Başlığı," Gazete Adı, 12 Mart 1955. | Gazete Adı. "Haber Başlığı." 12 Mart 1955. |
| Arşiv belgesi | Belgenin tanımı, dosya ve kutu numarası, Arşivin Adı, Yer. | Arşivin Adı, Yer. Kullanılan fon ve dosya aralığı. |
| Görüşme | Ad Soyad ile görüşme, Ankara, 12 Mart 2026. | Soyad, Ad. Yazarla görüşme. Ankara, 12 Mart 2026. |
| Tez | Ad Soyad, "Tez Adı" (yüksek lisans tezi, Üniversite Adı, 2010), 78. | Soyad, Ad. "Tez Adı." Yüksek lisans tezi, Üniversite Adı, 2010. |
| Aynı kaynağa ikinci atıf | Soyad, Kısa Başlık, 52. | Kaynakçada bir kez yazılır |