Acemi Yazarlar İçin Bir Kılavuz
Yazmanın kendisi üzerine kısa bir kılavuz. Kitap kategorisini kapatırken dört yazı boyunca da işine yarıyor.
1.346 kitaplık resmî liste, hangi kitap klişe, hangi kategori bakir ve bir eserden yazıya nasıl geçilir.
Aşağıdaki metin seçimin nasıl yapıldığını anlatıyor. Araç sayfası seçimi senin yerine yapmıyor, listeyi süzüyor.
Listedeki 1.346 kitabın 1.278'i arşivde hiç yazılmamış görünüyor. Kulağa "listenin neredeyse tamamı kimsenin ilgilenmediği kitap" gibi geliyor ama öyle değil. Yazılmış olan 68 kitabın yazıları son altı döneme düşüyor, yani listenin kendisi yeni olduğu için sayı zorunlu olarak küçük.
Doğru cümle şu: bu listeden bugüne kadar 68 kitap yazıldı, 1.278'i henüz yazılmadı. İşe yarayan tarafı da bu: hangi kitabı seçersen seç, büyük ihtimalle o kitap üzerine yazan ilk kişi sen olacaksın.
Eşleme kitabın tam adı ve tam yazar adı üzerinden yapıldı. Sadece soyada bakan bir eşleme yanlış sonuç veriyor: Filiz Ali, Sabahattin Ali'nin sayısını alıyor; Ryu Murakami, Haruki Murakami'nin. Soyad eşlemesiyle bakıldığında masum kitaplar riskli ilan ediliyordu.
Roman ve İnceleme listenin %81'i. Deneme yazacaksan seçenek 102 kitap, şiir yazacaksan 34, gezi yazacaksan 4, mektup yazacaksan 2. Bu türler rubriğe en yakın olanlar ama havuzları küçük, o yüzden erken bak.
| Tür | Kitap | Listedeki payı | Hiç yazılmamış | Yazarına da değinilmemiş |
|---|---|---|---|---|
| Roman | 599 | %44,5 | 578 | 485 |
| İnceleme | 487 | %36,2 | 477 | 414 |
| Öykü | 118 | %8,8 | 106 | 89 |
| Deneme | 102 | %7,6 | 82 | 69 |
| Şiir | 34 | %2,5 | 29 | 18 |
| Gezi | 4 | %0,3 | 4 | 1 |
| Mektup | 2 | %0,1 | 2 | 1 |
Bu rehberin altında ayrı bir araç sayfası var: resmî listenin 1.346 satırı tablo hâlinde duruyor ve her satırda kitabın arşivde kaç kez yazıldığı yazıyor. Hiç yazılmamışlar işaretli, yazarına yoğun ilgi olanlar ayrı işaretli.
Arama kutusu ve tür filtresi sayfanın kendi içinde çalışıyor, sunucuya istek gitmiyor. Yani listeyi PDF içinde Ctrl+F ile taramak yerine tür seçip "hiç yazılmamış" filtresini açıyorsun. Kitabını seçtikten sonra kütüphane kataloğunda aramayı unutma: liste 2024-2026 basımlarından kurulu, kütüphanede olmama ihtimali gerçek.
Resmî ipuçları "klişelerden kaçının" diyor ve hangisinin klişe olduğunu söylemiyor. Arşiv söylüyor: 9.289 yazının tamamı sayıldı, kitap yazıları da film ve tablo yazıları da içinde.
Bu tablodaki kitapların hiçbiri güncel listede yok. Sıfır eşleşme. Sebebi basit: liste 2024-2026 basımlarından kurulu, klasik klişelerin hepsi eski baskı. Yani Olağanüstü Bir Gece yazmak, Satranç yazmak kitap kategorisinde mekanik olarak imkânsız.
| Kitap | Yazar | Kaç kez |
|---|---|---|
| Olağanüstü Bir Gece | Stefan Zweig | 79 |
| Aldatmak | Paulo Coelho | 66 |
| Kırmızı Saçlı Kadın | Orhan Pamuk | 46 |
| Paris ve Londra’da Beş Parasız | George Orwell | 39 |
| Marslı | Andy Weir | 36 |
| Kürk Mantolu Madonna | Sabahattin Ali | 34 |
| Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın | Jeanette Winterson | 34 |
| Hayvan Çiftliği | George Orwell | 33 |
| Bir Kadının Yaşamından Yirmi Dört Saat | Stefan Zweig | 33 |
| Satranç | Stefan Zweig | 32 |
| Yalnızlık Doktorası | Cem Şancı | 28 |
| 12 Yıllık Esaret | Solomon Northup | 28 |
Kitabın kendisi neredeyse hiç yazılmamış ama yazar tanıdık. Bu tabloya girmiş olmak kitabı kötü yapmıyor; sadece o yazarın bilinen temasını tekrarlarsan yaratıcılık kaleminden puan yiyebilirsin, çünkü hoca aynı temayı daha önce okumuş.
| Sıra no | Kitap | Yazar | Tür | Yazara arşivde değini |
|---|---|---|---|---|
| 791 | Ley Hatları | Murathan Mungan | Deneme | 67 |
| 927 | Ortadan Kaybolan Fil | Haruki Murakami | Öykü | 60 |
| 1336 | Şehir ve Belirsiz Duvarları | Haruki Murakami | Roman | 60 |
| 449 | Gökyüzünde Nehirler Var | Elif Şafak | Roman | 31 |
| 1271 | Yırtıcı Kuşlar Zamanı | Ahmet Ümit | Roman | 25 |
| 350 | Dünyaya Yeni Gelen Okurlar İçin | Barış Bıçakçı | Roman | 24 |
| 89 | Ayrılış | Çağan Irmak | Roman | 22 |
| 488 | Hasatta Gündoğumu | Suzanne Collins | Roman | 22 |
| 4 | 17. Yüzyıl | Umberto Eco | İnceleme | 18 |
| 782 | Labirent – Batı ve Hasımları | Amin Maalouf | Deneme | 18 |
| 892 | Neredeyse Aynı Şeyi Söylemek | Umberto Eco | İnceleme | 18 |
| 882 | Ne Para Ne Saat Ne Kasket | Wilhelm Genazino | Roman | 17 |
| 92 | Azdahak | İskender Pala | Roman | 15 |
Hepsi resmî listeden, hepsinin arşivdeki yazılma sayısı sıfır. Sıra numarası kitaplar.txt dosyasında; oradaki liste 58 kitap.
Yazmanın kendisi üzerine kısa bir kılavuz. Kitap kategorisini kapatırken dört yazı boyunca da işine yarıyor.
Aile, herkesin elinde kendi malzemesi olan bir konu. Kişisel deneyimle bağ kurmak için ayrı çaba gerekmiyor.
Uyku ve gece üzerine. "Uyanmanın ilk otuz saniyesi" damarından yazacak birinin arkasına koyacağı kitap.
Alt başlığı doğrudan yazının doğası üzerine denemeler diyor. Okurken rubriği de öğreniyorsun.
Mimarlık ya da mühendislik okuyorsan kendi alanınla yazı arasında hazır köprü. Aynı yazarın listede iki kitabı daha var (no 1299, no 1303) ve üçüne de hiç yazılmamış.
Tek bir nesne, eski bir sabahlık üzerine yazılmış klasik deneme. "Tek ayrıntıdan yazıya geç" adımının 18. yüzyıldan gelen örneği ve çok kısa.
Zaman ve ölümlülük üzerine kısa bir deneme. Büyük bir konuyu kişiselleştirmenin örneği.
Defter biçiminde tutulmuş bir metin; gezi ile deneme arasında duruyor, iki kategoriye de yarıyor.
Enis Batur çağdaş Türkçe denemenin ağır isimlerinden; kitap müzik yazılarından kurulu, yani bir konseri de aynı yazıda kullanabilirsin.
Çeviri üzerine bir deneme kitabı; dille uğraşmanın nasıl anlatıldığını gösteriyor.
Okuma ediminin kendisi konu. "Kitap araç, sen konusun" kuralına oturtması en kolay kitaplardan.
Şehirde yürümek ve boşluklardan yazı çıkarmak üzerine denemeler.
John Berger ile kızı Katya'nın birlikte yazdığı kitap; uyku ve bakma gibi gündelik bir eşikten düşünmenin örneği.
Berger bakmayı yazıya çevirmenin ustası. Tablo ya da fotoğraf üzerine yazacaksan yöntemi buradan alıyorsun.
Altmış kısa metin. Fantastikle gündeliği bir arada tutuyor ve içinden sende kalanı seçmek kolay.
Kawabata'nın avuç içi kadar kısa öyküleri. "Tek bir ayrıntı seç" yöntemini kitabın biçimi öğretiyor.
Adı bir mekân eşiğine bakıyor. Yurt odası ya da geçici yerler üzerine yazacak biri için.
Baldwin'in uzun öyküsü; yabancı bir şehirde yaşamak üzerine yazacak biri için.
Kısa öyküler; adı doğrudan tek bir imgeye bakıyor, yazılma sayısı sıfır.
On kısa rüya metni. Her biri birkaç sayfa, yani tek bir imgeyi tutup yazmak için hazır malzeme.
Öykü havuzunda kimsenin dokunmadığı, yazarına da hiç değinilmemiş bir kitap.
Çağdaş Türkçe öykünün ustalarından. Korpusta ne bu kitaba ne yazarına tek bir değini var.
Atwood'un öykü kitabı. Yazarına 8 değini var, bu kitaba hiç yok.
Yazarına korpusta 9 değini var ama bu kitaba hiç yok; tanıdık bir sese girip yine özgün kalmak isteyene.
Listede olmayan bir kitap için Active Learning üzerinden hocaya onay başvurusu yapıyorsun. Onay süresi 48 saat ve bu sürede reddedilmezse kabul edilmiş sayılıyor. Başvuruyu son yükleme tarihinden en geç iki gün önce yapman gerekiyor, son gün onaya sunma işlemi yapılamıyor.
İki kural üst üste biniyor: iki gün önce başvurup 48 saat beklemek tam son tarihe denk geliyor. Üç gün önce başvur, ikisi de rahatça sağlansın.
Sıra da önemli: kitabı seçtiğin gün onaya sun, okumaya sonra başla. Tersini yapıp kitabı bitirdikten sonra onaya girersen ve reddedilirsen okuduğun kitap boşa gidiyor. İzlence liste dışı kitabın belirli bir yıl aralığında ve ilk defa basılmış olmasını istiyor; pencere her dönem kaydığı için kendi döneminin izlencesine bak.
Kurmaca metin değerlendirmeye alınmıyor. Kendi yazdığın öykü, şiir ya da masal ödev kapsamı dışında ve dönem sonu sınavında da öyle. Kitap kategorisindeki Şiir ve Öykü etiketleri, o türde bir kitap okuyup yazman için var.
İzlence konser, tiyatro, sinema, gezi, sergi diyor. Arşiv bunun ne kadar geniş yorumlandığını gösteriyor: 9.289 yazının 2.881'i serbest kategoriden ve içinde tek bir tablo, tek bir film, tek bir fotoğraf üzerine yazılmış yüzlerce yazı var.
| Kategori | Arşivde yazı | TURK 101 | Farklı kaynak | Yalnız bir kez yazılmış | Sisteme ne giriliyor |
|---|---|---|---|---|---|
| Sinema | 1767 | 1028 | 1326 | 1140 | Kaynağın başlığı = filmin adı, kaynağın yazarı = yönetmen. |
| Resim | 444 | 242 | 356 | 322 | Eserin adı ile ressamın adı. |
| Fotoğraf | 232 | 124 | 225 | 219 | Fotoğrafın adı ile fotoğrafçı. Kendi çektiğin fotoğrafta kendi adın. |
| Konser | 197 | 119 | 192 | 187 | Kaynağın başlığı = konserin adı, kaynağın yazarı = sanatçı. |
| Tiyatro | 143 | 87 | 124 | 109 | Oyunun adı ile oyunu yazan ya da sahneye koyan; künyede yazar adı başta olacak. |
| Sergi | 67 | 40 | 67 | 67 | Serginin adı ile sergiyi açan sanatçı ya da kurum. |
| Heykel | 31 | 14 | 28 | 25 | Eserin adı ile heykeltıraş. |
| Gezi | 0 | 0 | 0 | 0 | Kaynağın başlığı kısmına kendi adın, kaynağın yazarı kısmına ödevinin başlığı. SSS bu kategoriyi ayrıca yazıyor. |
Arşivde TURK 101 verisi olan ilk altı dönem (1.588 yazı) ile son altı dönem (363 yazı) yan yana.
| Kategori | İlk altı dönem | Son altı dönem | Yazı sayısı |
|---|---|---|---|
| Kitap/Metin | %72,4 | %54,3 | 1.149 / 197 |
| Sinema | %21,3 | %17,9 | 338 / 65 |
| Resim | %1,4 | %19,3 | 23 / 70 |
| Fotoğraf | %0,8 | %2,5 | 13 / 9 |
| Konser | %1,9 | %3,9 | 30 / 14 |
| Tiyatro | %1,4 | %0,8 | 23 / 3 |
| Sergi | %0,7 | %0,6 | 11 / 2 |
| Heykel | %0,1 | %0,8 | 1 / 3 |
Resim payı %1,4'ten %19,3'e çıkmış. Tiyatro %1,4'ten %0,8'e inmiş, son altı dönemde toplam üç yazı. Sebebi tahmin edilebilir: bir tabloya yazmak bedava, evden yapılıyor, bilet almak ve bir akşamı harcamak gerekmiyor.
Bunun sana iki farklı sonucu var. Tembel yol: sen de bir tablo seç, çalışıyor, arşivde yayımlanmış onlarca örneği var. Akıllı yol: tam da bu yüzden tiyatro ya da konser seç. Hoca aynı dönemde on beş tablo yazısı okuyup senin oyun yazına geldiğinde yaratıcılık kalemini daha cömert tutuyor.
Serbest kategoride tekrar riski zaten neredeyse yok: sinemada 1.326 farklı film var ve 1.140'ı yalnız bir kez yazılmış. Sergi kategorisinde 67 yazının hepsi ayrı sergiye ait.
Hazır metin yok: her madde bir açı ve oradan başlayacağın gerçek kaynaklar. Kaynakların hepsi resmî kitap listesinden ya da açık arşivden.
Açı: Büyük bir konu arama. Her sabah tekrarlanan tek bir eşiği tut: uykudan çıkarken kendini yeniden hatırlama anı. Tek bir duyusal ayrıntıyla başla, sonuna o ayrıntıya dön.
Kimsenin bilgi vermesine gerek olmayan, tamamen sana ait bir malzeme. Rubriğin 'bilgi verme' yasağına takılman imkânsız. Arşivde bu damardan yazılmış çok örnek var.
Açı: Odandaki bir yüzeyi (tavandaki sıva kalıntısı, duvardaki leke, camdaki çizik) al ve her baktığında başka bir şeye benzetmenin ne olduğunu yaz. Sonra bunu bir tabloyla bağla.
Somut, ucuz ve doğrudan görsel. Serbest kategoride bir tabloyla eşleştirmesi kolay; elimizdeki gerçek örnekte (Goya tablosu üzerine yazılmış bir 1. yazı) tam bu yapı final'de 10 üzerinden 10 aldı.
Açı: Odanın kendisini betimleme. Aynı odada senden önce yaşamış insanların izini tut: kimlerin aynı pencereden aynı manzaraya baktığını.
Bilkent'te okuyan çoğu kişinin ortak deneyimi ama herkes farklı yerinden tutuyor, yani klişeye düşmeden yazılabiliyor.
Açı: Nostalji yapma. Yönünü kaybetme hâlini yaz: hangi durakta indiğini bilmemek, dilin aksanının değişmesi, ışığın başka gelmesi.
Gezi kategorisine de serbest kategoriye de uyuyor. Şehir üzerine yazılmış gerçek kitaplarla desteklenebiliyor.
Açı: Tabloyu tarif etme, tekniğini anlatma. Tablodan gözünü kaldırdığında aklına gelen şeyi yaz. Kaynağı metnin ortasında tek bir cümleyle bağla.
Serbest kategoride fiilen en çok kabul gören yol. Arşivde son altı dönemde TURK 101 yazılarının beşte biri resim kategorisinden; Van Gogh, Escher ve Caspar David Friedrich üzerine yayımlanmış yazılar var. Bir mekâna gitmek şart değil, tek bir tablo yeter.
Açı: İlk izleyişte kaçırdığın şeyi değil, ilk izleyişten bu yana senin ne kadar değiştiğini yaz. Film sabit, sen değişkensin.
Ödevin merkezi kuralına doğal olarak uyuyor: film araç, sen konusun. Arşivde Interstellar ve 12 Angry Men üzerine yayımlanmış yazılar var.
Açı: Şarkının tamamını değil, tek bir on saniyesini tut. O yerde ne olduğunu ve seni nereye ışınladığını yaz.
Müzik en kolay ulaşılan kaynak. Dikkat: künyede albüm bilgisini de vermek zorundasın, hocalar bu eksiği işaretliyor.
Açı: Konseri anlatma. Aynı parçayı kulaklıkla dinlemekle salonda dinlemek arasındaki farkın sende ne yaptığını yaz.
Bilkent Konser Salonu kampüste, yani ulaşım sorunu yok; sezon programı Bilkent Senfoni Orkestrası'nın kendi sayfasından duyuruluyor. Arşivde bu orkestranın konserleri üzerine yazılmış yazılar var ve konser kategorisinde neredeyse hiç tekrar yok.
Açı: Oyunun konusunu özetleme. Oyuncuyla aynı havayı solumanın, öksürüğün duyulmasının, birinin telefonunun çalmasının yazıya ne yaptığını yaz.
Devlet Tiyatroları öğrenci bileti çok düşük ve Ankara'da altı-yedi sahne var. Künye kalıbı kılavuzda hazır.
Açı: Eserin ünlü olmasını konu etme. İnsanların neden hepsinin aynı vitrinin önünde toplandığını ve senin başka bir şeye takılmanı yaz.
Anadolu Medeniyetleri Müzesi arşivde adı geçen ve Müzekart'la girilen bir yer. Gözlem malzemesi bol.
Açı: Aileyi anlatma. Evde herkesin bildiği, yılda kırk kez söylenen tek bir cümleyi al ve o cümlenin altında ne olduğunu yaz.
En yakın malzeme ve en özgün olanı; bu cümle senden başka kimsede yok. Rubriğin 'yeni bir söylem' istediği yer tam burası.
Açı: Tarif yazma, nostaljiye de yerleşme. Kokunun seni götürdüğü sahneyi, oradaki ışıkla ve sesle birlikte kur.
Koordinatörlüğün kendi ipuçları sayfası duyulara hitap etmeyi doğrudan öneriyor; koku bunun en az kullanılanı.
Açı: 'Özgüven' üzerine genel bir yazı yazma. O sesin tonunu, ne zaman devreye girdiğini ve kimin sesine benzediğini yaz.
Koordinatörlüğün seçtiği Öğrenci Yazıları sayfasında bu damardan bir yazı var ('Kendi Diktatörüm'), yani türün kabul gördüğü belli. Genellemeye kaymamak şartıyla çok verimli.
Açı: 'Meslek seçimi önemlidir' cümlesine yaklaşma. Tercih listesini doldurduğun somut anı, odayı, kimin yanında olduğunu yaz.
Herkesin yaşadığı ama kimsenin aynı yerinden anlatmadığı bir eşik. Karar ve rota metaforlarına doğal olarak açık.
Açı: Dil öğrenmenin faydalarını yazma. Bir şeyi hangi dilde düşündüğünü fark ettiğin anı ya da bir kelimenin çevrilemediği yeri yaz.
Mütercim-tercümanlık, dil bölümleri ve hazırlıktan gelenler için birebir. Çeviri üzerine gerçek bir deneme kitabı destek veriyor.
Açı: Şikâyet yazısına çevirme. Kendi alanındaki bir kavramı (kararsızlık, gürültü, eşik değeri) kendi hayatına uygulayıp yaz.
Resmî ipuçlarının sekizinci maddesi doğrudan bunu söylüyor: hakkında yazmaya izninin olmadığı hiçbir konu yok ve kendi ilgi alanın üzerine yazarsan daha iyi yazıyorsun. Listede mimarlık, beyin, dil ve şehir üzerine kitaplar var, yani kendi alanınla yazı arasında köprü kurmak için resmî kaynak da elinde.
Açı: 'Teknoloji bizi yalnızlaştırıyor' demeye kalkma, bu rubriğin 'basmakalıp' dediği şeyin ta kendisi. Tek bir kaydırma hareketini, elin kendi başına yaptığı şeyi yaz.
Konu tükenmiş görünüyor ama tükenen şey genel yaklaşımı; somut ve fiziksel tutarsan hâlâ özgün.
Açı: Bıraktığın şeyi (sigara, bir oyun, bir insan) anlatma. Onun yerine ne koyduğunu, günün hangi saatinin şimdi boş kaldığını yaz.
Zaman yapısı hazır: önce/sonra. Anlatım bütünlüğü kalemi bu tür yazılarda kendiliğinden geliyor.
Açı: 'Uyku önemlidir' bilgisine girme. Gece üçte zihnin neye benzediğini, hangi düşüncenin döndüğünü yaz.
Tamamen öznel, bilgi gerektirmiyor, herkeste var. Şiirle ya da rüya üzerine bir kitapla bağlaması kolay.
Açı: Fotoğrafı betimleme. Kadrajın dışında kim vardı, fotoğrafı kim çekti, kim çıkmak istemedi - oradan git.
Görsel kullanmak izinli (atıf vermek şartıyla) ve kendi çektiğin fotoğrafın künyesi çok kısa. Somut başlangıç noktası hazır.
Açı: Rota anlatma. Aynı elli metrede mevsim boyunca değişen tek şeyi izle ve onu yaz.
Ucuz, tekrarlanabilir, tamamen gözleme dayalı. Gezi kategorisi için de kullanılabiliyor.
Açı: Karakter yaratma - kurmaca kabul edilmiyor. Gerçekten gördüğün birini, senin ondan ne çıkardığını ve yanılma payını yaz.
Kurmacaya kaymadan anlatı gücü kullanmanın iyi bir egzersizi; rubriğin istediği 'gözlem' tam bu.
Açı: Sınav sistemini eleştirme. Bekleme koridorundaki fiziksel hâli - el titremesi, saatin sesi, kimin ne dediğini - yaz.
Ortak ama son derece somut. Bilgiye ihtiyaç yok, duyusal malzeme bol.
Açı: Şiiri açıklama, edebiyat eleştirisi yasak. O dizenin neden aklında kaldığını ve hangi anlarda kendiliğinden geldiğini yaz.
Kitap kategorisinde şiir seçeceklere doğrudan yol. Uzun yapıt/kısa yapıt ayrımını da doğru uygulama fırsatı: kitabın adı italik, şiirin adı tırnak içinde.
Açı: Kitabı özetleme. Bir hafta sonra hatırladığın tek sahneyi al; hatırlamanın kendisini konu et.
Bu dersin en güvenli yöntemi: hafızanın seçtiği şey zaten senin okumandır, yani özgünlüğü garanti. Kitapla bağ da kendiliğinden görünür oluyor.
Açı: Sanat tarihi anlatma. Ekranda gördüğün bir eseri müzede görünce ne değiştiğini - boyut, fırça izi, yanındaki insanlar - yaz.
Ankara'da ücretsiz ya da çok düşük ücretli birkaç müze var. Deneyimle kaynağı bağlaman zorunlu ve doğal.
Açı: Şehir tarihi yazma. Senin bildiğin adla başkalarının kullandığı ad arasındaki farkı, o farkın seni nereye koyduğunu yaz.
Ankara'da çok karşılığı olan bir konu; dil ve hafıza üzerine kitaplarla bağlanabiliyor.
Açı: Oyunun konusunu yazma. Alkışla çıkış arasındaki o birkaç saniyeyi ve salondan çıkarken içinde ne taşıdığını yaz.
Çok küçük bir ana odaklanmak, 800 sözcük tavanıyla mükemmel uyuşuyor. Rubriğin 'odağa alınan konuya geniş yer ver' maddesine birebir.
Açı: Yazma süreci hakkında bilgi verme. Bir yıl önce yazdığın bir şeyi (not, mesaj, ödev) bulup, oradaki kişiyle şimdiki arandaki mesafeyi yaz.
Dersin kendi konusuyla örtüşüyor ve dördüncü yazıda konu bulmak zorlaştığında kurtarıcı. Yazma üzerine gerçek deneme kitapları destek veriyor.
Açı: 'Bağımsızlık' üzerine genel yazı yazma. İlk kez yalnız yaptığın somut işi - bir kurum işi, bir yolculuk, bir yemek - ve o andaki beceriksizliği yaz.
Üniversite birinci sınıfın ortak malzemesi ama her birinde farklı ayrıntı var; klişeye düşme riski düşük.