Yapay zekâ istemleri

Kaynağı seçtikten sonra, başlığı sisteme kaydetmeden önce. Kaydedip ödevi yükledikten sonra başlık değişmiyor.

Bilkent Türkçe dersi için blog yazısı yazacağım. Dersin resmî ipuçlarının birinci maddesi şu: özgün konu seç, sürekli söylenegelen ifadelerden ve klişelerden kaç, seçtiğin konunun başkasının da aklına ilk gelen konu olup olmadığını sorgula.

Seçtiğim kaynak: [kitap / film / sergi / konser adı + yazarı veya yönetmeni]
Kategori: [kitap / serbest]
Yazmayı düşündüğüm açı: [iki cümleyle yaz - kaynağın hangi yönünden yola çıkıp neyi anlatacaksın]

Aşağıdaki sayılar bu ders için yayımlanmış 9.289 öğrenci yazısından çıkarıldı; tam ad eşlemesiyle sayıldı. En çok yazılan isimler: Stefan Zweig 197 · George Orwell 111 · Paulo Coelho 107 · Zülfü Livaneli 88 · Murathan Mungan 67 · Emrah Serbes 66 · Christopher Nolan 62 · Orhan Pamuk 62 · Haruki Murakami 60 · Sabahattin Ali 59 · Vincent van Gogh 47 · Ali Lidar 47. En çok yazılan tek tek eserler: Zweig "Olağanüstü Bir Gece" 79 · Coelho "Aldatmak" 66 · Pamuk "Kırmızı Saçlı Kadın" 46 · Orwell "Paris ve Londra'da Beş Parasız" 39 · Andy Weir "Marslı" 36 · Sabahattin Ali "Kürk Mantolu Madonna" 34 · Jeanette Winterson "Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın" 34 · Orwell "Hayvan Çiftliği" 33 · Zweig "Satranç" 32. Tür dağılımı: kitap/metin 6.406 · sinema 1.767 · resim 444 · fotoğraf 232 · konser 197 · tiyatro 143 · sergi 67 · heykel 31 · dizi 2.

Şunları yap:
1. Seçtiğim isim ya da eser bu listede var mı? Varsa bu bir yasak değil, uyarı - söyle ve devam et.
2. Yazdığım açıyı oku ve dürüstçe söyle: aynı kaynağı seçen otuz kişiden kaçı bu açıdan yazardı? Cevabın "çoğu" ise hangi kısmı ortak, hangi kısmı bana özel?
3. Açımdaki klişe ifadeleri işaretle: o kaynak hakkında herkesin kurduğu cümleler hangileri?
4. Bana 5 soru sor - açımı bana özel kılacak, kendi hayatımdan hangi somut ayrıntıyı hatırlamam gerektiğini bulduracak sorular. Cevaplarını sen verme.
5. Sonda şunu söyle: açım kaynağı tanıtmaya mı yakın, kendi meselemi anlatmaya mı? Tanıtmaya yakınsa açıkça yaz.

Benim yerime yazma: konu üretme, açı önerme, başlık yazma, örnek paragraf verme - benim yazdığımı eleştir. Yukarıdaki sayıların dışında istatistik uydurma, kaynak ya da alıntı uydurma. Seçtiğim kaynak hakkında sana vermediğim bilgiyi biliyormuş gibi konuşma; emin değilsen "bilmiyorum" de.

Doldur: seçtiğin kaynak + yazarı/yönetmeni, kategori (kitap / serbest), yazmayı düşündüğün açı (2 cümle)

Bu sayılar arşivin tamamından geliyor, güncel kitap listesinden değil - ve ölçtüğümüz şu: en çok yazılan 40 eserin hiçbiri bu dönemin 1.346 kitaplık resmî listesinde yok, çünkü liste yalnız 2024-2026 basımlarından kurulu. Yani kitap kategorisinde klişe riski mekanik olarak düşük; risk serbest kategoride (film, sergi, konser) ve liste dışı kitap onayı isteyeceğin yerde. Bir de modelin "bu açı özgün" demesi kanıt değil: kanıt stars.bilkent.edu.tr/turkce'de seçtiğin adı aratmak - Türkçe ve özgün adıyla ayrı ayrı.

Eseri bitirdikten hemen sonra, yazmaya oturmadan önce. Notların tazeyken.

Bilkent Türkçe dersi için blog yazısı yazacağım. Ders eserin tanıtımını istemiyor: resmî ipuçları "seçtiğin kitap ya da etkinliğe dair bilgi ve detayların yazında yer tutmaması gerektiğini unutmayın" diyor. Ama SSS'de bir şart daha var: kitapla hangi bağlamda bağlantı kurduğum yazıda açıkça görünecek. Yani eser bir kapı, yazı benim.

Eser: [kitap / film / etkinlik adı + yazarı veya yönetmeni]
Okurken not aldığım yerler: [tuttuğun cümleler, sahneler, sayfa numaraları - kaba hâliyle yapıştır]
Bu eser bana şunları hatırlattı: [aklına ne geldiyse yaz, dağınık olsun]

Bana yazı yazma. Soru sor:
1. Yukarıda yazdıklarımdan hangisi benim kendi hayatıma ait, hangisi eserin özeti? İkisini ayır ve listele.
2. Kendi hayatıma ait her madde için bir soru sor: o anı somutlaştıracak soru - nerede, ne zaman, yanımda kim vardı, ne kokuyordu, ne duydum, sonra ne oldu.
3. Bu maddelerin hangisi bir yazıyı taşıyacak kadar dolu? Diğerlerinin neden taşımayacağını söyle.
4. Eserdeki hangi tek cümle ya da tek ayrıntı bu anıyla en sıkı bağlanıyor? Bağı ben kuracağım; sen yalnız hangi ikisini eşleştirmem gerektiğini sor.
5. Son soru: bu yazıdan eserin adını silsem geri kalan ayakta durur mu? Durmuyorsa hangi cümleler yalnız eserden söz ediyor?

Benim anımı sen yazma, benim yerime bağ kurma, "şöyle bir giriş olabilir" deme - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Eser hakkında sana vermediğim bilgiyi ekleme; konusunu, temasını, özetini anlatmaya kalkma. Alıntı ya da sayfa numarası uydurma, emin olmadığın yerde "bilmiyorum" de.

Doldur: eserin adı + yazarı/yönetmeni, okurken tuttuğun notlar, eserin sana hatırlattıkları (dağınık olsun)

Bu istem yazının kendisini üretmez, malzemeni ayıklar. Çıkan soruların cevabını modele değil kâğıda yaz - o cevaplar yazının gövdesi oluyor. Modelin eser hakkında söyleyeceği her şey ya senin yapıştırdığından ya hafızasından geliyor; hafızasından geleni yazına alma, kendi notlarınla karşılaştır.

İlk taslak bittiğinde. Rubriğin "anlatmak yerine göstermek" maddesi bu.

Aşağıda Bilkent Türkçe dersi için yazdığım blog yazısı var. Resmî ipuçlarında iki madde bu taramanın konusu: "anlatmak yerine göstermek, duyulara hitap etmek" ve "seçtiğin kitap ya da etkinliğe dair bilgi ve detayların yazında yer tutmaması".

Metnime dokunmadan şu işaretlemeyi yap:
1. Her cümleyi üç kovadan birine at ve listele: (a) benim yaşadığım somut bir şeyi gösteren cümle, (b) eser ya da etkinlik hakkında bilgi veren cümle, (c) genel hüküm veren cümle ("insanlar", "hayat", "günümüzde" gibi).
2. Her kovanın sözcük sayısını ver. (b) ile (c) toplamı metnin yüzde kaçı?
3. Beş duyudan (görme, duyma, koku, tat, dokunma) hangileri metinde geçiyor? Hangi cümlede geçtiğini göster, hiç geçmeyenleri say.
4. Metinde kaç kez birinci tekil kullanılmış? "Ben" ve birinci tekil ekler birlikte sayılsın.
5. "Etkileyici, muhteşem, derinden, inanılmaz, bambaşka" gibi anlatmayan sıfatları işaretle. Her biri için bana tek soru sor: burada tam olarak ne oldu?
6. En soyut üç cümlemi seç; her biri için üç soru sor - o cümleyi somutlaştırmam için neyi hatırlamam gerektiğini bulduracak sorular.

Somut hâlini sen yazma, örnek cümle verme, cümlelerimi yeniden kurma - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Metinde olmayan bir ayrıntıyı uydurma, eser hakkında sana vermediğim bilgi ekleme; emin olmadığın yerde "bilmiyorum" de.

METNİM:
[metnini buraya yapıştır]

Doldur: METNİM - taslağının tamamı

Sayıları ölçü olarak kullan, hedef olarak kullanma: ölçtüğümüz 45 yayımlanmış yazıda birinci tekil kullanımı medyanda 11 kez geçiyor ve 45 yazının yalnız birinde hiç geçmiyor. Bu bir aralık fikri veriyor, geçilmesi gereken baraj değil. Tek bir "ben" bile yoksa yanlış tür yazıyorsun demektir ama "ben"i 30'a çıkarmak yazıyı iyileştirmiyor.

İlk taslak bittiğinde, cümle düzeltmeye geçmeden önce.

Aşağıda kendi yazdığım metin var. Onu düzeltmeni istemiyorum, haritasını çıkarmanı istiyorum.

Her paragraf için sırayla:
1. Bu paragraf tek cümleyle ne söylüyor? Özetinde "ve" kullanmak zorunda kalıyorsan bunu ayrıca yaz - o paragraf iki şey anlatıyor demektir.
2. Paragrafın ana cümlesi hangisi? Geri kalanı o cümleye hizmet ediyor mu, yoksa konu ortada kayıyor mu?
3. Önceki paragrafa nasıl bağlanıyor: devam mı, karşıtlık mı, örnek mi, yoksa bağ yok mu?
4. Bu paragrafı tamamen silsem metin ne kaybeder? "Hiçbir şey" ise bunu yaz.

Sonunda üç şey söyle: metinde kaç ayrı konu var; hangi iki paragrafın yeri değişse metin düzelir; hangi paragrafı bölmem gerekiyor ve tam olarak hangi cümleden.

Yeni paragraf yazma, benim paragraflarımı yeniden yazma, "şöyle olsa daha iyi olur" diye örnek metin verme - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Metinde olmayan bir şeyi varsayma; anlamadığın bir cümle varsa "bu cümleyi anlamadım" de. Kaynak, alıntı ya da isim uydurma, emin olmadığın yerde "bilmiyorum" de.

METNİM:
[metnini buraya yapıştır]

Doldur: METNİM - taslağının tamamı ya da denetlemek istediğin bölüm

Bu istem içeriğe bakmıyor: tezin güçlü mü, kanıtın yeterli mi sorularının cevabı burada yok, sadece yapı var. Bir de modelin "bu paragraf gereksiz" demesi karar değil, uyarı - gereksiz görünen paragraf bazen yazının en kişisel yeri oluyor. Silme kararını sen ver.

Metin bittiğinde. Başlık en sona bırakılır - ve sisteme kaydedip ödevi yükledikten sonra değişmiyor.

Bilkent Türkçe dersi blog yazımın başlık adaylarını aşağıya yazdım, metnin kendisini de yapıştırdım.

Resmî ipuçlarında başlıkla ilgili iki şart var: başlık içerikle uyumlu olacak ve özgün olacak. Sistem tarafında bir şart daha var: sisteme kaydettiğim başlıkla ödevin içeriği örtüşmezse ödev değerlendirmeye alınmıyor.

Her aday için şunları söyle:
1. Bu başlık metnin neresinden geliyor - hangi cümleye ya da imgeye dayanıyor? Dayanmıyorsa "metinde karşılığı yok" yaz.
2. Başlık metni duyuruyor mu (etiket), yoksa metne bir kapı mı açıyor? Hangisi olduğunu söyle.
3. Bu başlık kaç farklı yazının başlığı olabilir? Genel kalıyorsa neden genel olduğunu yaz.
4. Kaç sözcük ve okuyanda ne bırakıyor: merak mı, bilgi mi, hiçbir şey mi?
5. Bu başlığı gören hoca metnin içeriğini ne sanır? Sandığı şey metinde var mı?

Sonda tek soru: hangi adayı seçersem seçeyim, metinde değiştirmem gereken bir şey kalıyor mu?

Bana yeni başlık önerme, adaylarımı düzeltme, "şu kelimeyi şununla değiştir" deme - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Metinde olmayan bir şeyi varsayma; alıntı ya da kaynak uydurma, emin olmadığın yerde "bilmiyorum" de.

BAŞLIK ADAYLARIM:
[3-5 aday yaz]

METNİM:
[metnini yapıştır]

Doldur: BAŞLIK ADAYLARIM - 3-5 aday, METNİM - bitmiş taslağın

Model başlık önermesin diye açıkça yazdım; yine önerirse kullanma. Başlık yaratıcılık kaleminin en görünen yüzü ve sisteme kaydedildikten sonra geri alınmıyor. Modelin "bu başlık özgün" demesi de ölçüm değil - ölçüm stars.bilkent.edu.tr/turkce'de benzer başlık aramak.

Son metni teslim etmeden önceki mekanik tur. Rubriğin dört kaleminden biri bu.

Aşağıda Bilkent Türkçe dersi için yazdığım metin var. Metni tarayacaksın ama düzeltmeyeceksin.

Tarama listesi dersin koordinatörlüğünün yayımladığı Anlatım Bozuklukları kılavuzunun başlıklarıdır. Bunların dışına çıkma, kendi kategorini icat etme:
1. Gereksiz kullanım/fazlalık - gereksiz sözcük, gereksiz ek, gereksiz yardımcı fiil
2. Tekrar yanlışları - aynı sözcüğün tekrarı, eş anlamlı sözcüklerin birlikte kullanımı
3. Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması
4. Yanlış yerde kullanılan sözcük ve ifadeler
5. Deyim yanlışları
6. Anlamca çelişen sözcüklerin birlikte kullanılması
7. Mantık hataları
8. Birbiriyle karıştırılan sözcükler
9. Çeviriyi andıran sözcük ve ifadeler
10. Yabancı dilden sözcük alma
11. Eksiklik - özne, yüklem, dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ya da ek eksikliği
12. Uyumsuzluk - özne-yüklem, nesne-yüklem, zarf-yüklem, dolaylı tümleç-yüklem, tamlayan-tamlanan, bağlaç-yüklem, çatı uyumsuzluğu, fiilimsilerin yanlış kullanımı
13. Tamlama yanlışları
14. Noktalama yanlışı/eksikliği

Her bulgu için dört satır yaz:
- cümlenin kendisi (metnimden birebir kopyala)
- yukarıdaki listeden hangi numara
- neden bozuk, tek cümlede
- hangi sözcüğe ya da eke dokunmam gerekiyor (düzeltilmiş cümleyi VERME)

Ayrıca üç sayım yap: kaç cümle edilgen çatılı, cümle başına ortalama kaç sözcük, 20 sözcüğü aşan cümleler hangileri. Bir de ayrı liste: fiilin anlamını tekrarlayan zarflar ("yüksek sesle bağırdı" gibi) ve yalnız süs olan sıfatlar.

Düzeltilmiş metin verme, paragrafı yeniden yazma, üslup önerme - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Emin olmadığın bir kullanımı "bozuk" diye işaretleme; şüpheliysen "şüpheli, TDK'da kontrol et" yaz. Uydurma kural yazma, bilmiyorsan "bilmiyorum" de.

METNİM:
[metnini buraya yapıştır]

Doldur: METNİM - son metnin

Çıkan her bulguyu kendin doğrula: TDK Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu son söz, model değil. Model şapkalı harflerde (â, î, û), "de/da" ayrımında ve kesme işaretinde yanlış yapabiliyor. Bu tarama yalnız dil kalemine bakıyor - yayımlanmış sınav kâğıdındaki ağırlıkla 30 puanın 7'si. Yaratıcılık ve içerik tarafını burada aramıyorsun.

Taslak bittiğinde, teslimden önce. Metninde tırnak içinde tek bir ifade bile varsa bu turu atlama.

Aşağıda benim yazdığım taslak var, altında da alıntı yaptığım kaynak metnin ilgili kısımları.

Yapacağın tek iş şu: taslağımdaki tırnak içindeki HER ifadeyi tek tek al ve kaynak metinde birebir ara. Her biri için şunları yaz:
- alıntı (taslağımdaki hâliyle)
- kaynakta birebir var / benzer ama farklı / bulamadım
- fark neyse harfi harfine söyle: kelime değişmiş mi, tekil-çoğul kaymış mı, noktalama farklı mı, sıra değişmiş mi, hiç yok mu
- kaynakta bulduğun hâlinin tam metni

Sonra iki liste daha:
1. Taslağımda kaynak göstermediğim hâlde başkasının fikri gibi duran cümleler hangileri?
2. Tırnaksız aktardığım (kendi cümlemle özetlediğim) yerler hangileri, kaynakta karşılığı tutuyor mu?

Kaynak metinde olmayan bir şeyi "vardır" diye yazma, hafızandan tamamlama; bulamıyorsan "kaynakta bulamadım" yaz, tahmin etme. Kaynak, yazar, künye ya da sayfa numarası uydurma - emin değilsen "bilmiyorum" de. Alıntıları düzeltme, taslağımı yeniden kurma - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir: kaynakla nerede tutmadığını göster, o kadar.

KAYNAK METİN:
[alıntı yaptığın sayfaların tam metnini buraya yapıştır]

TASLAĞIM:
[taslağını buraya yapıştır]

Doldur: KAYNAK METİN - alıntı yaptığın sayfaların tam metni, TASLAĞIM - kendi taslağın, tırnaklarıyla

Bu istem ancak kaynak metni SEN yapıştırırsan çalışır. Kaynağı vermeden "şu alıntı doğru mu" diye sorarsan model hafızasından uydurur. HCIV ödevinde tam olarak bu denendi: modelin verdiği üç alıntının üçü de kaynakta birebir tutmadı. Birinde tek harf değişmişti (favorable / favourable), birinde tekil-çoğul kaymıştı (Marx'ta society / societies), biri de hiçbir kaynağa dayanmayan bir rakamdı. Okurken hiçbiri yanlış görünmüyordu; yakalanmalarının tek sebebi tırnaklı her ifadenin kaynak metinde aranmasıydı. Modelin "birebir var" demesi de kanıt değil - bulduğunu söylediği yeri kendin Ctrl+F ile aç.

Dosyayı Active Learning'e yüklemeden hemen önce.

Bilkent Türkçe dersi için yazdığım blog yazısını teslim edeceğim. Metnimi aşağıdaki kurallara karşı tek tek denetle. Kurallar dersin resmî SSS sayfasından:
- Alıntılar hariç en az 500, en fazla 800 sözcük.
- Alıntı ve aktarma toplamı metnin %15'ini geçmeyecek. Alıntı yapmak zorunlu değil.
- Yazının başında yalnız ad-soyad olacak. Bölüm, öğrenci numarası, dersin adı-kodu, öğretim görevlisinin adı, ödevin konusu, kaçıncı ödev olduğu ve sayfa numarası YAZILMAYACAK.
- Sisteme kaydedilen başlıkla metnin içeriği örtüşecek.
- Başkasına ait her düşünce hem metin içinde hem kaynakçada gösterilecek; alıntı yapılmasa bile esinlenilen kaynak gösterilecek.
- Kaynak gösterme stili MLA (APA ve Chicago da kabul).
- Kurmaca metin (kendi yazdığın şiir, öykü) değerlendirmeye alınmıyor.

Her kural için üç satır yaz: kural · durum (uyuyor / uymuyor / kontrol edemem) · uymuyorsa metindeki yeri birebir göster.

Ayrıca:
1. Sözcük sayımı yap: alıntılar hariç kaç sözcük, alıntılar kaç sözcük, alıntının oranı yüzde kaç.
2. Kaynak gösterilmesi gerektiği hâlde gösterilmemiş görünen cümleler hangileri? Şüpheli listesi ver.
3. Kaynakça girdilerimde eksik alan var mı (yazar, eser adı, yayınevi, yıl, ortam)? Eksikleri say - ama doldurma.

Eksik künye alanını tamamlama, kaynakça girdisi yazma, metni düzeltme, kelime eklemek için cümle önerme - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir - metni ben düzelteceğim. Sözcük sayımından emin değilsen "kesin sayı için kelime işlemcinde say" de. Kural, kaynak ya da künye uydurma; bilmiyorsan "bilmiyorum" de.

METNİM:
[metnini kaynakçasıyla birlikte yapıştır]

Doldur: METNİM - son metnin, kaynakçasıyla

Sözcük sayımı modelin en güvenilmez olduğu yer: sayıyı kelime işlemcinden al. 500'ün altı ve 800'ün üstü doğrudan puan kaybı, tahmine bırakma. Model sisteme kaydettiğin başlığı da görmüyor, başlık-içerik örtüşmesini sen kontrol edeceksin. Yükleme mekaniği bu istemin dışında: dosya PDF olacak ve Active Learning'de doğru ödevin alanına yüklenecek - yanlış alana yüklenen yazı değerlendirilmiyor.

Final haftasından önce, en az bir kez. Sınavda tıkanan kişi genelde daha önce süre tutup elle yazmamış olan kişi.

Bilkent Türkçe dersinin dönem sonu sınavına prova yapıyorum. Sınavın biçimi şu: önüme birkaç kısa edebî alıntı ile bir görsel konuyor, birini seçiyorum ve o metinden ya da görselden yola çıkarak görüş, yorum, izlenim ve çağrışımlarımı aktardığım en az 500 sözcüklük özgün ve yaratıcı bir yazı yazıyorum. Soru bilgi gerektirmiyor. Puan 30 ve kalemleri yayımlanmış sınav kâğıdında yazılı: yaratıcılık ve özgünlük 8, içerik 8, anlatım bütünlüğü 7, dil bilgisi-yazım-noktalama 7. Kurmaca (şiir, öykü) değerlendirmeye alınmıyor.

Prova alıntısını ben seçtim, aşağıda. Senden iki iş istiyorum, sırayla.

ŞİMDİ: alıntıyı yorumlama, ne anlattığını söyleme. Bunun yerine 6 soru sor:
- Alıntıda tutunabileceğim tek sözcük hangileri olabilir, aralarından nasıl seçerim?
- O sözcük bana kendi hayatımdan ne hatırlatıyor? (Soruyu sor, cevaplamaya kalkma.)
- Hangi somut sahneye gidebilirim: nerede, ne zaman, yanımda kim vardı?
- Yazıya nereden girsem okuyucu ilk cümlede içine düşer?
- Alıntının konusundan uzaklaşmakla alıntıyı hiç kullanmamak arasındaki farkı nasıl tutarım?
- Bitirirken ilk cümledeki nesneye nasıl dönerim?
Sonra koşulları hatırlat: elle, süre tutarak, en az 500 sözcük - ve kaç satırın 500 sözcük olduğunu önceden ölçmem gerektiğini söyle.

SONRA, ben yazıp yapıştırdığımda: dört kalemi tek tek puanla, her kalem için kaybımı metnimden bir örnekle göster ve her eleştirinin yanına "bunu düzeltmek için kendine şunu sor" biçiminde bir soru bırak.

Benim metnimi yeniden yazma, düzeltilmiş sürümünü verme, örnek paragraf yazma - benim yerime yazma, benim yazdığımı eleştir. Alıntı, şiir, kaynak ya da künye uydurma; hafızandan alıntı verme. Emin olmadığın yerde "bilmiyorum" de.

PROVA ALINTIM:
[elindeki bir kitabın herhangi bir sayfasından 3-6 satır yapıştır - tanımadığın bir metin olması daha iyi]

Doldur: PROVA ALINTIM - kendi bulduğun 3-6 satırlık bir alıntı, sonra: süre tutup elle yazdığın metin

Modelden alıntı istememenin sebebi ölçülmüş: hafızadan gelen alıntıda kelime sessizce kayıyor. Sınav için fark etmez zaten - orada önüne konan metni okuyup yazacaksın, puanlanan şey alıntının kimden olduğu değil ona ne yaptığın. Modelin verdiği puan da gerçek not değil, yalnız nerede zayıf olduğunu gösteren bir işaret; ağırlıklar yayımlanmış sınav kâğıdından ama puanlayan insan.