Kitap ve konu seçimi

Açı: Aşağıdaki maddelerin hepsi kişisel, çünkü rubrik kişisel olanı puanlıyor. Ama seçilen yazılar dersin açık arşivinde yayımlanıyor ve satırda adın soyadın duruyor; sayfa Bilkent girişi istemiyor ve en eski yazılar 2014'ten beri açık. Yayımlanma bir seçki, yani olmayabilir de - karar senin, yeter ki bilerek ver.

Bu bir konu değil, listenin kullanma koşulu. Hazır metin de yok: her madde bir açı ve oradan başlayacağın gerçek kaynaklar; konuyu kendine çevirmek senin işin.

Açı: Tabloyu tarif etmeye çalışma. Tablodaki bir figürü kendinin bir hâline benzet ve yazıyı o benzetmenin üstüne kur.

Son üç yılda serbest ödevlerin en büyük dilimi bu: 162 serbest yazının 67'si resim. Bilet, takvim, plan gerekmiyor; bir müze ve on dakika yetiyor.

• Görme Biçimleri · John Berger · 1972
• Fotoğraf Üzerine · Susan Sontag · 1977

Açı: Fotoğrafın konusunu değil, fotoğrafa bakarken kendi hangi anını hatırladığını yaz.

Fotoğraf kategorisi arşivde kabul ediliyor ve bir fotoğrafa bakmak için hiçbir şey ayarlaman gerekmiyor.

• Camera Lucida · Roland Barthes · 1980
• Fotoğraf Üzerine · Susan Sontag · 1977

Açı: Eşyaların yerini anlatma; odayı 'kendine ait' yapan şeyin ne olduğunu ve neyi dışarıda bıraktığını yaz.

Bilkent'te yaşayan herkesin ortak deneyimi ama herkesin ayrıntısı farklı - klişeye düşmesi zor bir konu.

• Kendine Ait Bir Oda · Virginia Woolf · 1929
• Mekânın Poetikası · Gaston Bachelard · 1957

Açı: Şehri tanıtma. Tek bir güzergâhı seç, o güzergâhta değişen tek bir şeyi takip et.

Gezi kategorisi tek bir günlük yürüyüşü kabul ediyor; ulaşım maliyeti sıfır.

• Beş Şehir · Ahmet Hamdi Tanpınar · 1946
• Tek Yön · Walter Benjamin · 1928

Açı: Tembelliği savunma ya da kötüleme. Boş bir günün sonunda ne hissettiğini tarif et; gerilim orada.

Herkeste olan ama yazıya dökülmesi akla gelmeyen bir hâl ve kitap desteği güçlü.

• Aylak Adam · Yusuf Atılgan · 1959
• Yürüme · Oruç Aruoba · 1992

Açı: Şiiri açıklamaya kalkma - o zaten metin incelemesi olur. Anlamadığın hâlde neden tekrar tekrar okuduğunu yaz.

Bu ders analiz istemediği için 'anlamamak' burada kusur değil, malzeme.

• Üvercinka · Cemal Süreya · 1958
• Bakışsız Bir Kedi Kara · Ece Ayhan · 1965

Açı: Eğitim sistemini eleştirmeye girme, orada herkes aynı şeyi söylüyor. Hâlâ ezberinde olan tek bir metni ve onu neden unutamadığını yaz.

Hem kişisel hem kimsenin başkasıyla aynı olmadığı bir malzeme; klişe riski düşük.

• Karalama Defteri · Nurullah Ataç · 1952
• Mavi ve Kara · Sabahattin Eyuboğlu · 1961

Açı: Nostalji yapma. Aynı evin küçülmesini fiziksel bir ayrıntıyla göster: kapı kolu, tavan yüksekliği, bir dolabın kokusu.

Yurtta yaşayan öğrenci için her bayram tekrarlanan somut bir deneyim. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Çocukluğun Soğuk Geceleri · Tezer Özlü · 1980
• Mor Salkımlı Ev · Halide Edib Adıvar · 1963

Açı: Konseri değerlendirme. Salonda kendini nereye koyduğunu, ne zaman sıkıldığını, ne zaman istemeden etkilendiğini yaz.

Konser arşivde az kullanılıyor - TURK 102'de 78 yazı ve en çok tekrarlanan konser iki kez yazılmış, yani tekrar riski neredeyse yok.

• Musicophilia · Oliver Sacks · 2007
• Görme Biçimleri · John Berger · 1972

Açı: Filmi özetlemeye başlarsan yazı bitti. Jenerik akarken salonda ne olduğunu ve senin ne yapmak istediğini yaz.

Sinema kalabalık bir kategori (TURK 102'de 739 yazı) ama bu açı filmi hiç anlatmadan film yazısı yazmanın en kolay yolu - kılavuzun "eser sadece araç" maddesine de tam oturuyor.

• Mühürlenmiş Zaman · Andrey Tarkovski · 1986
• Fotoğraf Üzerine · Susan Sontag · 1977

Açı: Kitapları kötüleme. Neden bıraktığını kendinle ilgili bir şey söyleyecek şekilde yaz.

Kitap kategorisinde tanıtım tuzağından kaçmanın en güvenli yollarından biri; eserden söz etmen zaten azalıyor.

• Günlerin Getirdiği · Nurullah Ataç · 1946
• Yazar Olabilir miyim? Yaratıcı Yazarlık Dersleri · Semih Gümüş · 2012

Açı: Kavga anlatma. Kimsenin konuşmadan üzerinde anlaştığı kuralları yaz - ışık, ses, kapı, saat.

Gündelik hayattan örnek istiyor izlence; bu tam o. Mizah da doğal olarak giriyor.

• Bizim Büyük Çaresizliğimiz · Barış Bıçakçı · 2004
• Alemdağ'da Var Bir Yılan · Sait Faik Abasıyanık · 1954

Açı: Yemekleri sayma. Kolinin içindeki tek bir şeyi seç ve onun neden konduğunu düşün.

Somut, duyulara açık ve kimseye benzemeyen bir malzeme; rubriğin 'gündelik hayattan örnek' maddesine tam oturuyor. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Sevgili Arsız Ölüm · Latife Tekin · 1983
• Parasız Yatılı · Füruzan · 1971

Açı: 'Teknoloji bizi esir aldı' cümlesini yazarsan bitti. Kendi bir gününün somut sayılarını ve bir kez telefonsuz kaldığın anı yaz.

Çok yazılan bir konu, o yüzden ancak kendi somut verinle özgün olur - o zaman da güçlü olur.

• The Shallows · Nicholas Carr · 2010
• Yorgunluk Toplumu · Byung-Chul Han · 2010

Açı: Sistemi suçlama. Hangi anda 'ben burada değilim' diye düşündüğünü ve o an ne yaptığını yaz.

Bilkent'te yaygın ve dürüst yazması zor bir konu; dürüst yazıldığında Yaratıcılık başlığının istediği tam bu. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Tutunamayanlar · Oğuz Atay · 1972
• Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi · Ayfer Tunç · 2009

Açı: Stresten şikâyet etme. Bedenin verdiği tek bir tuhaf tepkiyi al ve onu takip et.

Somut, komik olabilir ve malzemesi herkeste hazır. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Metafor Olarak Hastalık · Susan Sontag · 1978
• Yaşamın Ucuna Yolculuk · Tezer Özlü · 1984

Açı: Gördüğün eserleri sıralama. Yorulduktan sonra bakışının nasıl değiştiğini yaz.

Kılavuz betimleyici-tanıtıcı yazıyı açıkça "kuru ve yavan" sayıyor; bu açı katalog yazma tuzağını baştan kapatıyor.

• Masumiyet Müzesi · Orhan Pamuk · 2008
• Görme Biçimleri · John Berger · 1972

Açı: Duygu bildirme, eşyayı tarif et. Tek bir nesnenin nereye kaldırıldığını ve kimin kaldırdığını yaz.

Bu derste en çok işe yarayan malzeme türü: somut nesne + söylenmeyen duygu. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Yas Günlüğü · Roland Barthes · 2009
• The Year of Magical Thinking · Joan Didion · 2005

Açı: Tarif verme. Kokunun seni götürdüğü tek bir sahneyi yaz, sonra mutfağa geri dön.

Duyulara hitap etmek rubrikte açıkça ödüllendiriliyor ve koku bunun en kolay kapısı.

• Swann'ların Tarafı · Marcel Proust · 1913
• Alemdağ'da Var Bir Yılan · Sait Faik Abasıyanık · 1954

Açı: Güzergâhı anlatma. Yolculuğun seni değiştirmediğini kabul et ve neyi değiştirmediğini yaz.

Gezi yazısının en kolay bittiği yer "harika bir gündü" cümlesi; bu açı ona hiç yer bırakmıyor.

• Beş Şehir · Ahmet Hamdi Tanpınar · 1946
• Seyahatname · Evliya Çelebi

Açı: Suçlama ya da aklama yapma. Konuşulamayanın etrafında kurulan rutini yaz - televizyon, araba, çay.

Türkçe edebiyatta güçlü bir damar ve senin de elinde somut sahneler var. Yayımlanan yazı adınla yayımlanıyor ve arşivde yıllarca açık kalıyor; bu maddeyi yazacaksan bunu bilerek yaz.

• Babaya Mektup · Franz Kafka
• Çocukluğun Soğuk Geceleri · Tezer Özlü · 1980

Açı: Sosyal medyayı eleştirmeye girme. Bir kez birinin hayatına imrenip sonra utandığın anı yaz.

Berger'in reklam bölümü bu duyguyu tam adlandırıyor, yani yazıya sağlam bir kanca veriyor.

• Görme Biçimleri · John Berger · 1972
• Yorgunluk Toplumu · Byung-Chul Han · 2010

Açı: Defter tutmanın faydalarını sayma. Eski bir defterini açıp tanımadığın bir cümlene ne hissettiğini yaz.

Günlük türü Türkçede güçlü ve bu konu doğal olarak öznel; nesnel üsluba kaymak neredeyse imkânsız.

• Gündökümü: Bir Uyumsuzun Notları · Tomris Uyar
• Narla İncire Gazel · Bilge Karasu · 1995

Açı: Ahlak dersi verme. Bir metnin sana neden 'kimsenin yazmadığı' gibi geldiğini tarif et.

Herkesin fark ettiği ama adını koymadığı bir şey. Ayrıca bu ders tam olarak makinenin veremediği şeyi puanlıyor, yazı kendi kendini kanıtlıyor.

• İyi Yazmak Üzerine · William Zinsser · 2015
• Karalama Defteri · Nurullah Ataç · 1952

Açı: Heykeli tarif etmeye ya da sanatçıyı anlatmaya girme. Yanından kaç kere geçtiğini, ilk defa ne zaman durup baktığını ve o gün ne olduğunu yaz.

Arşivin en boş kategorisi: 2021'den beri TURK 102'de yayımlanmış tek bir heykel yazısı var. Bilet, takvim, plan gerektirmiyor.

• Görme Biçimleri · John Berger · 1972

Açı: Serginin tamamını gezip özetleme. Bir işin önünde dur, neden onun önünde durduğunu ve diğerlerini neden geçtiğini yaz.

Sergi kategorisinde arşivdeki 27 kaydın hiçbiri tekrar etmiyor; tekrar riski pratikte sıfır.

• Aydınlık Oda: Fotoğraf Üstüne Not · Roland Barthes · 2024

Açı: Fotoğrafın teknik özelliklerini ya da neden iyi olduğunu anlatma. Onu çekerken ne olduğunu, sonra ona bakınca neyi hatırladığını yaz.

Sisteme kaynağın yazarı olarak kendi adını yazıyorsun; arşivde bunu yapmış öğrenciler var. Tekrar riski sıfır ve gözlem gerçekten senin.

• Aydınlık Oda: Fotoğraf Üstüne Not · Roland Barthes · 2024
• Fotoğraf Üzerine · Susan Sontag · 1977

Açı: Güzergâhı anlatma. Bir şey seç - su, tabela, kedi, duvar yazısı - ve sadece onu takip et. Yazı o izlek hakkında olsun.

Gezi arşivde ayrı bir kategori ve TURK 102'de 96 yazı var ama en çok tekrarlanan yer iki kez yazılmış - yani tekrar riski yok. Tek izlek de "nereye gittim" listesinden çıkmanın en hızlı yolu.

• Su Seyahatnamesi · Nihat Özdal · 2024
• Başka Kentler, Başka Denizler-5 · Murat Belge · 2025

Açı: Nesnenin nasıl çalıştığını anlatmaya girme, o zaman teknik metin olur. İlk kez elinde tuttuğun anı ve o an ne düşündüğünü yaz.

Kılavuzun sekizinci maddesi 'hakkında yazmaya izninizin olmadığı hiçbir konu yoktur' diyor. Mühendisin bir aleti, mimarın bir binası, doktor adayının bir muayene odası bu derste tamamen geçerli malzeme ve kimsenin yazısına benzemiyor.

• Mutfak Aletleri Kitabı: Teknoloji, Toplum, Tasarım · N. Defne Karaosmanoğlu, Leyla Bektaş Ata, Bahar Emgin · 2025
• Edebiyat ve Mimarlık · Celal Abdi Güzer · 2024

Açı: Filmi özetleme, karşılaştırma tablosu da yapma. İlk izlediğinde kaçırdığın tek bir şeyi ve o şeyi şimdi görmenin ne demek olduğunu yaz.

Sinema kalabalık bir kategori ama ikinci izleyiş filmi özetlemeye hiç yer bırakmıyor; filmi anlatmadan film yazısı yazmanın en kolay yollarından biri.

• Hayatımızı Değiştiren Filmler 2020-2025 · Atillâ Dorsay · 2025

Yazma üzerine bir kılavuz; okurken kendi taslağına uygulayacak bir şey bulduğun kitap, yazının kancasını da kendiliğinden veriyor.

Aile üzerine deneme. Bu derste en çok işe yarayan malzeme kendi ailenden somut bir sahne, kitap o sahneye açılan kapı oluyor.

Uyku ve gece üzerine. Herkesin kendi uykusuzluğu var, yani kanca hazır ve kimsenin kancası aynı değil.

Alt başlığı konusunu söylüyor: yazının doğası. Deneme türünü öğrenirken kitap ödevini de veriyorsun.

Mimarlık ya da tasarım okuyanlar için listedeki en doğrudan seçim; kendi bölümünün malzemesini yazıya sokmak kılavuzun sekizinci maddesinin tam istediği şey.

Okumak üzerine. Kendi okuma alışkanlığın üzerine yazmanın en kısa yolu ve o konu kişisel olduğu için klişeye düşmüyor.

Keskin bir örnek: Murathan Mungan arşivde 67 kez geçiyor, bu kitap bir kez bile geçmiyor. Tanıdık yazar, bakir kitap.

Başlığı konusunu söylüyor. 'Neden okuyorum' sorusuna dönen bir yazı kişisel olduğu sürece özgün kalıyor.

John Berger listede olan ama arşivde neredeyse hiç yazılmamış bir isim; iki yazarlı bir deneme kitabı ve konusu herkesin kendi deneyimi olan bir şey.

Başlığı bu dersin iki işini sayıyor: yazmak ve okumak. Okurken kendi ikinci turuna uygulayabileceğin cinsten.

Fen ve mühendislik okuyanlar için: konu tanıdık ama yazıyı konuyu anlatmak için değil kendi merakını anlatmak için kullanıyorsun.

Defter formunda deneme. Gezi yazmak isteyip kitap ödevi de vermesi gerekene iki işi birden yapıyor.

Altmış kısa öyküden oluşuyor, yani okuma yükü parça parça bölünüyor; arşivde ne yazarı ne kitabı geçiyor.

Çok kısa öyküler. Öykü kategorisinde okuma süresi en düşük seçeneklerden ve arşivde hiç yazılmamış.

Baldwin arşivde hiç geçmiyor; tanınmış bir yazarla bakir bir başlık.

Yazar arşivde 10 kez geçiyor, bu kitap hiç: tanıdık isim, bakir kitap.

Öykü; yazar da kitap da arşivde yok, yani bu kitap üzerine yazan ilk kişi olma ihtimalin yüksek.

On kısa parça, başlığı konuyu söylüyor: düş. Kısa metin, hızlı bitiyor.

Öykü; arşivde hiç geçmiyor. Yapı Kredi'nin çeviri öykü dizisinden.

Atwood'a arşivde 8 kez değinilmiş, bu öykü kitabına hiç.

Yazar arşivde 9 kez geçiyor, bu kitap hiç geçmiyor; güncel Türkçe öykü.

Masal derlemesi. Çocukluğunda dinlediğin masallara bağlanmak için hazır bir kanca.

Kısa roman; yazar da kitap da arşivde geçmiyor.

Başlık kütüphane diyor; kendi çalışma ve kütüphane alışkanlığına bağlanmak kolay, arşivde hiç yazılmamış.