Verilen soruyu teze çevirmek, tezi en sert itirazla sınamak ve tartışma, sunum ya da ENG 102 için konu bulmak.
ENG 101'de deneme sorusu ve okuma metinleri hocadan geliyor, konu seçmiyorsun. O yüzden buradaki iş iki parçalı. Birincisi verilen soruyu bir teze çevirmek, yani asıl konu seçimi bu. İkincisi student led discussion için metin ve mesele seçmek, sunum konusu bulmak ve ENG 102'nin research paper'ına şimdiden bakmak.
Aşağıdaki 57 başlık ikinci iş için. Her başlığın altında konuyu hangi açıdan tutunca çalıştığı, neden tartışılabilir olduğu ve hangi kitapla başlanacağı yazıyor. Kitapların hepsi Bilkent Kütüphanesi kataloğunda tek tek arandı, bulunamayanlar listeden çıkarıldı.
İçindekiler listesi tez değildir.
Bu denemede Mencius ve Xunzi'nin insan doğası hakkındaki görüşlerini karşılaştıracağım.
Xunzi'nin açıklaması Mencius'unkinden daha savunulabilir, çünkü ahlaki davranışı doğuştan bir eğilime değil öğrenilmiş bir kısıtlamaya bağlıyor ve bu, kısıtlama kalktığında davranışın neden çözüldüğünü açıklayabiliyor.
İlk cümleye kimse hayır diyemez, çünkü bir iddia değil bir program duyurusu. İkincisine itiraz edilebilir.
Ölçülemeyen sıfat kullanma, ölçütü tezin içine koy.
Mencius'un argümanı daha iyidir.
Mencius'un argümanı iç tutarlılık açısından daha güçlüdür, çünkü kötü davranışı açıklarken kendi öncüllerini ihlal etmez; buna karşılık ahlaki eğitimin neden zorunlu olduğunu açıklamakta zayıf kalır.
“İyi” ölçülemez. Ölçütü tezde söylemezsen gövdede her paragraf başka bir ölçüte kayar. İkinci cümle ayrıca bir ödün taşıyor, bu tezi zayıflatmaz.
Sorunun anahtar kelimelerini işaretle ve tezinde tek tek ara.
İnsan doğası ne tamamen iyi ne tamamen kötüdür; insanı toplum ve çevre şekillendirir.
İki metin de davranışın çevreyle şekillendiğini kabul eder; ayrıldıkları nokta başlangıç durumudur ve Xunzi bu noktada daha ikna edicidir, çünkü kendi tezini çürütecek örneği doğrudan ele alır.
Soru “bu iki metinden hangisi daha ikna edici” ise birinci cümle o soruyu cevaplamıyor, konu hakkında genel bir görüş bildiriyor. Otomatik kalmanın bir numaralı sebebi.
Tek bir ilişki iddia et, o ilişki sınanabilir olsun.
Sosyal medya gençleri, siyaseti ve gazeteciliği kökten değiştirdi.
Sosyal medya gençlerde haber tüketimini değiştirdi ama siyasi katılımı artırmadı; bu boşluk, platformların görünürlüğü katılım sayması ve kullanıcının da aynı hatayı yapmasıyla açıklanabilir.
İlk cümle üç ayrı deneme. Üçünü de kanıtlayamazsın, her paragraf yüzeyde kalır ve Support puanı oradan gider.
Kanıtı elinde olmayan iddiayı teze koyma.
Yapay zekâ insanlığı yok edecek.
Bostrom'un felaket senaryosu, sistemin hedefini tek seferde ve eksiksiz tanımlayabileceğimizi varsayar; Russell'ın belirsizlik temelli önerisi tam da bu varsayımı düşürdüğü için daha savunulabilir bir çerçeve sunar.
Elindeki iki metinle kanıtlanamayan tez gövdede sloganlaşır. İkinci cümle büyük soruyu tek bir varsayıma indiriyor ve o varsayım metinlerde tartışılıyor.
Kılavuz girişi bir huniye benzetiyor: üstte geniş, ortada daralan, altta tek bir noktaya inen. Genelden özele giden cümleler konuyu tanıtıyor, sonra tez geliyor. Tek kural şu: sadece okurun gövdeye başlamadan bilmesi gereken bilgiyi koy.
Ödev kâğıdının kendi uyarısı da bunu destekliyor, savunulamaz genel cümlelerle başlama. “İnsanlık tarih boyunca ahlak üzerine düşünmüştür” tipi bir açılış hem kanıtsız hem işlevsiz; huniyi o kadar yukarıdan başlatmak gerekmiyor.
| Hamle | Ne yapar | Tezine etkisi |
|---|---|---|
| Ödün (concession) | Karşı tarafın haklı olduğu noktayı kabul edersin | Zayıflatmaz, kapsamını daraltır |
| Çürütme (refutation) | İddianın neden tutmadığını gösterirsin: yanlış varsayım, eksik kanıt ya da metnin kendi karşı örneği | Tezin dayanağını güçlendirir |
Test basit: yazdığın karşı argümanı karşı tarafın kendisi okusa “evet, benim konumum bu” der mi?
Mencius'a inananlar, insanların hiçbir zaman kötülük yapmadığını düşünür. Oysa savaşlar bunun tersini gösteriyor.
Mencius'un konumu, kötülüğün varlığını reddetmez; kötülüğü doğuştan gelen bir eğilim değil, bozulmuş bir gelişim olarak açıklar. Bu açıklama savaş gibi büyük ölçekli örnekleri kapsayabilir. Yine de bir şeyi açıklamakta zorlanır.
İkincisi karşı tarafı en iyi hâliyle kuruyor ve o hâliyle bile bir boşluk gösteriyor. Mantık hataları izlencede ayrı bir hafta, yani hoca bunları arıyor.
| Yer | Gücü | Riski |
|---|---|---|
| Tezin hemen ardından tek paragraf | Yönetmesi en kolay | En zayıf etki |
| Her gövde paragrafının sonunda mini itiraz ve cevap | En güçlüsü | Disiplin ister, kolayca dağılır |
| Sonuçtan önce ayrı bölüm | Uzun denemede iyi | Kısa denemede sonu ağırlaştırır |
| Önerilen: gövdenin ortasında bir tam paragraf | 2,5-4 sayfalık denemede en dengelisi | Ödünle paragrafı bitirmemek şartıyla |
Deneme “her iki taraf da bir açıdan haklıdır” diye bitiyorsa tez kaybolmuş demektir. Her ödün cümlesini “ancak” veya “buna karşılık” ile kendi iddiana bağla, ödünle paragrafı bitirme.
| Hata | Denemede nasıl görünür |
|---|---|
| Begging the question | Topic sentence ile paragrafın son cümlesi aynı şeyi söylüyor, arada kanıt yok |
| Post hoc (kronolojiyi nedensellik sanmak) | “Sosyal medya yayıldı, kaygı arttı, demek ki sebep sosyal medya.” İki eğilimi yan yana koymak okurken nedensellik gibi okunuyor |
| Either-or (yanlış ikilem) | “Ya doğuştan ya öğrenilmiş.” Üçüncü seçenek genellikle var ve genellikle daha savunulabilir |
| Overreliance on authority | Kaynağı “X profesördür” diye kullanmak. Kaynağın argümanını kullanmak başka şey |
| Hasty generalization | Tek vaka, tek deney ya da kendi çevrenden üç örnekle genel sonuç |
| Oversimplifying | Karmaşık soruya kolay cevap, genellikle mantığa değil duyguya seslenerek |
| Ad hominem | İddia yerine iddia sahibini hedef almak. Rubrikte ayrı bir yasak: yazarlara sert saldırı yok |
| Red herring | Karşı argüman paragrafında asıl itiraz yerine kolay bir itirazın cevaplanması |
| Slanting | Destekleyen kanıtı öne çıkarıp diğerini bastırmak. Kaynağı yanlış temsile kadar giderse artık atıf sorunu |
| Slippery slope | Bir şeyin kaçınılmaz olarak ötekine yol açacağını varsaymak |
| Sob story | Okurun duygusunu kullanarak gerekçesiz sonuca götürmek |
| Straw man | Karşı tarafın zayıf bir taklidini kurup onu çürütmek |
| Anecdotal fallacy | Kendi başına gelen bir olayı kanıt saymak |
| Appeal to popularity | Çoğunluk böyle düşünüyor diye doğru saymak |
| Personal assurance | “Eminim ki”, “kesinlikle” diyerek kanıtın yerine kendi güvenini koymak |
Programın argüman kılavuzu neyin tartışılabilir olmadığını sayıyor ve bu liste zaman kazandırıyor. Olgular tartışılmaz ama olgunun önemi ya da sonuçları genellikle tartışılır. İmkânsızlıklar tartışılmaz. Tercihler tartışılmaz, çünkü mantıkla değişmiyor: “rock rap'ten iyidir” bir zevk beyanı. Rasyonel ya da deneysel doğrunun ötesindeki inançlar da tartışılmaz. Kılavuzun ayrı bir maddesi de şu: anlaşmazlık ve kavga argüman değildir.
Pratik ölçü: tezin bir olgu beyanına indirgenebiliyorsa tartışacak bir şey yok, bir zevk beyanına indirgenebiliyorsa kanıtlanacak bir şey yok. İkisi de “bu tez tartışılabilir değil” geri bildirimiyle dönüyor.
Kendi taslağında mantık hatası aramanın en hızlı yolu tek bir soru: bu cümlenin doğru olması için sessizce neyi kabul etmiş olmam gerekiyor?
"İnsan iyi mi kötü mü" diye sorma, cevabı yok. "Ahlaki sezgi doğuştan mı" diye sor: iki tarafın da deneysel iddiası ve karşı örneği var. Aynı bebek ve maymun çalışmaları iki tarafça farklı okunuyor. Aynı kanıtın iki okuması olduğu her yerde tartışılabilir bir soru vardır.
Empatiyi savunmak yerine ölçülebilir bir iddiaya bağla: empati karar verirken sistematik olarak yanıltıyor mu? Tek kurbana odaklanma, gruba körlük. Bloom sezgiye ters bir tez savunuyor, de Waal empatinin evrimsel temelini gösteriyor. İki kitap birbirine doğrudan cevap veriyor.
Durumcu açıklamayı savunacaksan Stanford hapishane deneyinin metodolojik olarak ağır eleştiri aldığını görmezden gelme; kanıtın oradan çürütülür. Browning'in polis taburu verisi daha sağlam zemin. Tarihsel vaka, laboratuvar deneyi ve felsefi çerçeve birbirini test ediyor. Kanıt türlerini kıyaslama pratiğinin en verimli olduğu konu.
Kavramın kendisini sorgula: "kötü" demek bir açıklama mı, yoksa açıklamayı bitiren bir etiket mi? Tez, kavramın işe yarayıp yaramadığı üzerine kurulabilir. Neiman kavramı modern düşüncenin merkezine koyuyor, Midgley onu sıradan kusurların birikimi olarak açıklıyor, Nietzsche kavram çiftinin kendisini tarihselleştiriyor. Aynı kelimeye üç farklı iş yükleniyor; tanım tartışması nadiren bu kadar somut.
Deneyin sonucunu değil yorumunu tartış: katılım oranı itaatin gücünü mü gösteriyor, deney tasarımının ikna gücünü mü? Blass deneyin ve deneycinin kendi hikâyesini yazıyor, Zimbardo aynı çerçeveyi başka bir kuruluma taşıyor, Cialdini ise mekanizmayı gündelik ikna tekniklerine bağlıyor. Kanıtın kendisinin tartışıldığı bir vaka, üstelik ders kitaplarında hâlâ kesinlik olarak anlatılıyor.
"Hapishane işe yarıyor mu" sorusunu "neyi başarmaya çalışıyor" sorusuna çevir. Islah, caydırma ve öç farklı ölçütler; hangisine göre başarısız olduğunu söylemeden değerlendirme yapılamaz. Foucault kurumun amacını yeniden tanımlıyor, Garland ölçülebilir politika verisiyle çalışıyor. Felsefi çerçeve ile ampirik veriyi aynı denemede kullanma alıştırması.
Failin "canavar" olmadığı tezi kolay; zor olan bunun ne kadarının durum ne kadarının ideoloji olduğunu ayırmak. Browning ile Goldhagen bu ayrımda taban tabana zıt. İki tarihçi aynı arşiv malzemesini kullanıp zıt sonuçlara varıyor. Bir denemede iki kaynağın aynı kanıttan farklı sonuç çıkarmasını göstermek en güçlü hamledir.
Dürüstlüğü karakter olarak değil, koşullara duyarlı bir davranış olarak ele al: hangi koşul altında kaç kişi aldatıyor? Ariely aldatmanın koşula duyarlı olduğunu deneyle gösteriyor, Bazerman aynı davranışı fark etmeden yapılan ihlaller olarak kuruyor, Kahneman ise mekanizmanın bilişsel temelini veriyor. Çift katmanlı tartışma daha yüksek not getirir.
"Psikopatlar kötüdür" demek yerine sorumluluğun eşiğini sor: bir kişilik yapısı ahlaki sorumluluğu azaltıyorsa, aynı mantık başka kişilik farkları için de geçerli olmalı mı? Oakley biyolojik bir açıklama kuruyor, Wilson suçu kişilik ve çevrenin kesişiminde arıyor, Fromm yıkıcılığı karakterle değil toplumsal koşulla açıklıyor. Üç farklı açıklama düzeyi aynı davranışı hedefliyor.
Pinker'ın tezi nüfusa oranlı ölçüme dayanıyor; itiraz da tam olarak oraya geliyor. Tartışmayı "azaldı mı" değil "hangi ölçüt hangi soruyu cevaplıyor" üzerine kur. İstatistiksel bir iddianın ölçüt seçimiyle nasıl kurulduğunu göstermek, ders denemesinde kanıt analizi kaleminin tam ortasına düşüyor.
"Algoritmalar önyargılı" cümlesi tez değil. Sor: bir sistemin çıktısını 'adil' sayan ölçütü kim seçiyor ve o seçim teknik bir karar mı yoksa siyasi bir karar mı? O'Neil ve Benjamin somut vaka veriyor; Russell ve Bostrom aynı sorunu hedef tanımlama problemi olarak kuruyor. Mühendislik öğrencisi için hem tanıdık hem hâlâ açık bir tartışma.
Tramvay problemini tekrar anlatma. Sor: ahlaki bir ilkeyi bir şartnameye çevirmek onu değiştirir mi? Kod yazılabilir hâle gelen ilke aynı ilke mi kalıyor? Wallach ve Maurer çeviri sorununu doğrudan tartışıyor; Bostrom ve Russell aynı problemi hedef tanımlama düzeyine taşıyor. Soyut etik ile mühendislik kısıtı arasındaki gerilim, ENG 101'in istediği türden tartışılabilir bir sorudur.
"Robotlar işimizi alacak mı" sorusunu bırak; "teknoloji üretkenliği artırırken kazancı kim topluyor" sorusuna geç. Bu, kanıtı olan bir soru. Acemoglu ile Brynjolfsson aynı veriden farklı politika sonucu çıkarıyor. İki ekonomistin aynı olguyu farklı çerçevelemesi, deneme için hazır bir anlaşmazlık.
Mahremiyeti 'gizlilik' olarak değil, verinin kim tarafından ve hangi amaçla kullanıldığı olarak tanımlayan bir çerçeve seç; "gizleyecek bir şeyim yok" itirazı o çerçevede çöküyor. Zuboff mülkiyet çerçevesi, Lyon gözetimin kurumsal tarihi, Foucault ise görülmenin kendisinin bir denetim aracı olduğunu veriyor. Üç farklı düzeyi karşılaştırmak tanım tartışmasını somutlaştırıyor.
Aynı platformun hem örgütlenmeyi hem kutuplaşmayı beslediğini kabul et, sonra mekanizmayı sor: fark platformdan mı, kullanım biçiminden mi, yoksa mevcut medya düzeninden mi geliyor? Tufekci aynı araçların hem hareket kurduğunu hem hareketi kırılganlaştırdığını gösteriyor; Pariser ve Vaidhyanathan tasarım kaynaklı bir açıklama veriyor; Lippmann aynı sorunu bir asır önce gazete için kurmuş. Yeni sanılan mekanizmanın eski bir versiyonu olması iyi bir tez malzemesi.
"Ortakların trajedisi" kaçınılmaz değil; Ostrom'un saha verisi kaçınıldığı örnekleri gösteriyor. Tezi "ne zaman çöker" sorusu üzerine kur. Ostrom'un ampirik bulgusu klasik teoriyi doğrudan çürütüyor ve Nobel bu yüzden verildi. Açık kaynak yazılım ve bilgi ortakları aynı çerçeveyle tartışılabiliyor.
Tek bir hatalı parçayı suçlamak kolay. Sor: örgüt riski nasıl normalleştirdi? Vaughan'ın "sapmanın normalleşmesi" kavramı bunu ölçülebilir kılıyor. Perrow kazayı sistem karmaşıklığının kaçınılmaz sonucu sayıyor, Petroski tasarım kararlarının tarihini veriyor, Norman ise hatayı kullanıcıya değil arayüze yazıyor. Mühendislik öğrencisi için ödev sonrası da işe yarayan bir çerçeve.
Tartışmayı "güvenlik mi mahremiyet mi" ikilemine sıkıştırma; teknik gerçeği sor: bir arka kapı sadece yetkili taraf için açık tutulabilir mi? Schneier hem teknik hem politika tarafını yazıyor, Singh ise aynı çatışmanın yüzyıllık tarihini veriyor. Teknik imkânsızlık iddiasıyla politika talebinin çarpıştığı yerde tez kurmak kolay.
"Akıllı şehir iyi mi kötü mü" sorma. Sor: hangi problem ölçülebilir olduğu için seçiliyor, hangisi ölçülemediği için görünmez kalıyor? Scott'un okunabilirlik kavramı, ölçülebilir hâle getirmenin neyi görünmez kıldığını gösteriyor; Jacobs ve Lynch aynı soruyu şehrin kullanıcısı tarafından soruyor. Kentsel tasarım ve mühendislik öğrencisi için doğrudan uygulanabilir.
Modeli değil model kullanımını tartış: belirsizliği rakama çeviren bir model, belirsizliği azaltıyor mu yoksa gizliyor mu? Taleb ile Tetlock aynı problemin iki farklı çözümünü öneriyor: kırılganlığı azaltmak ve tahmini kalibre etmek. İki reçetenin karşılaştırılması tezi tek başına taşıyor.
Coğrafya ile kurum açıklamasını yarıştırmak yerine sor: kurumlar coğrafyanın sonucuysa açıklama hâlâ kurumsal mı kalıyor? Acemoglu-Robinson ile Diamond açıkça birbirine cevap veriyor. İktisat ve uluslararası ilişkiler öğrencisi için hem tanıdık hem hâlâ açık bir tartışma.
Eşitsizliğin arttığını kanıtlamaya çalışma, ölçütü tartış: ülke içi mi küresel mi, gelir mi servet mi, vergi öncesi mi sonrası mı? Cevap ölçütle değişiyor. Milanovic küresel ölçekte Piketty'nin ulusal bulgusundan farklı bir eğilim gösteriyor. Aynı olgunun iki ölçekte ters görünmesi güçlü bir tez malzemesi.
"Yardım işe yarıyor mu" sorusunu ölçek sorusuna çevir: randomize deneyle kanıtlanan bir müdahale ulusal ölçekte de çalışır mı? Banerjee ve Duflo saha deneyleriyle mikro kanıt üretiyor; Moyo ve Sachs aynı soruya makro ölçekte taban tabana zıt cevap veriyor. Dış geçerlilik tartışması ekonomi öğrencisi için ders sonrası da geçerli.
Liyakatin ölçülebilirliğini sorgulamak yerine işlevini sor: sonuçları meşrulaştırmak için mi kullanılıyor, dağıtımı düzeltmek için mi? Young kavramı hicivle icat etti; Rawls, Nozick ve Walzer dağıtımın hangi ölçüte göre adil sayılacağını üç farklı biçimde cevaplıyor; Bourdieu ölçülen 'yeteneğin' nereden geldiğini soruyor. Kavramın kendi tarihinin argümana dönüştüğü ender bir örnek.
"Nudge iyi mi" değil: birinin adına karar verirken tercih kimin? Paternalizm itirazı burada teknik değil, ilkesel. Thaler ve Sunstein müdahaleyi savunuyor, Kahneman ve Ariely mekanizmanın deneysel temelini veriyor, Mill'in klasik özgürlük argümanı ise itirazın kendisini kuruyor. Üç konumlu tartışma tezi dengelemeyi kolaylaştırıyor.
Serbest ticaret ile korumacılığı ideolojik olarak yarıştırma; tarihsel sırayı sor: bugün serbest ticareti savunan ülkeler nasıl sanayileşti? Chang'in tarihsel iddiası doğrudan bir çelişki gösteriyor: bugün serbest ticareti savunan ülkeler korumayla sanayileşti. Wade aynı iddiayı Doğu Asya verisiyle sınıyor. Türkiye bağlamına taşınabilir olması ekstra avantaj.
"Göç iyi mi kötü mü" sorusu cevaplanamaz. Sor: maliyet ve kazanç hangi grup için, hangi zaman ölçeğinde ortaya çıkıyor? Betts mevcut mülteci rejiminin kendisini bozuk sayıyor, Castles göçü tek bir nedene indirgemenin neden işlemediğini gösteriyor, Gellner ise 'kim vatandaş sayılır' sorusunun ulus kurgusundan çıktığını. Türkiye'nin kendi verisiyle tartışılabilecek en yakın konu.
Arz kısıtı ile bölüşüm açıklamasını karşılaştır: konut fiyatı imar kısıtından mı yükseliyor, yatırım aracı hâline gelmesinden mi? Glaeser arz tarafını, Harvey ve Desmond bölüşüm tarafını savunuyor. Aynı olgunun iki nedensel açıklaması, deneme için hazır iskelet.
Gecekonduyu sorun olarak değil çözüm olarak ele al: kim için hangi problemi çözdü, hangi maliyeti kime yıktı? Karpat'ın saha çalışması dönemin resmî söylemine ters. Kendi şehrinde gözlemleyebileceğin bir olguyu akademik literatürle test etmek, kanıt kaleminde avantaj.
Ulusun "inşa edildiği" tezi artık tartışmalı değil; tartışmalı olan ne kadarının inşa olduğu. Anderson ile Smith bu noktada ayrılıyor. Hobsbawm'ın icat edilmiş gelenek kavramı somut örneklerle sınanabiliyor. Türkiye örnekleri literatürde bol, yani kanıt bulmak kolay.
Kopuş ve süreklilik ikilemini tek bir kuruma indir: hukuk, eğitim ya da bürokrasi. Genel "devrim mi evrim mi" sorusu bir denemeye sığmıyor. Zürcher süreklilik, Bernard Lewis kopuş vurgusu yapıyor ve ikisi aynı olayları anlatıyor. Aynı olayın iki farklı çerçevelemesi tam olarak istenen malzeme.
Dil reformunu başarı-başarısızlık ekseninde değerlendirmek yerine ölçütü sor: hedef anlaşılırlık mıydı, kopuş muydu, yoksa yeni bir kimlik miydi? Geoffrey Lewis reformu "felaket bir başarı" diye tanımlıyor; bu ifadenin kendisi bir tez tartışması. Anderson'ın çerçevesiyle birleştirilebiliyor.
Tek bir çürütülen bulguyu anlatmak yeterli değil. Sor: sistem yanlış bulguyu üretiyorsa hata bireysel mi, teşvik yapısı mı? Popper yanlışlanabilirliği ölçüt yapıyor, Kuhn bilimin fiilen böyle çalışmadığını savunuyor, Kahneman küçük örneklemle çalışmanın kendi alanında ne ürettiğini itiraf ediyor. Ölçüt ile pratik arasındaki açık, tez için hazır bir gerilim.
Bilimsel uzlaşıyı kanıtlamaya çalışma, o tartışma bitti. Sor: uzlaşı varken politika neden ilerlemiyor, belirsizlik mi, çıkar mı, çerçeveleme mi? Oreskes belirsizliğin bilinçli üretildiğini arşiv belgeleriyle gösteriyor, Klein sorunu ekonomik düzenin kendisine bağlıyor, Wallace-Wells sonucu, Beck ise riskin nasıl dağıtıldığını anlatıyor. Aynı olgunun dört farklı açıklama düzeyi, karşılaştırma için ideal.
Riski toplam ölüm sayısıyla karşılaştırmak tek başına zayıf bir argüman. Sor: nükleer riskin türü (düşük olasılık, yüksek sonuç) diğer risklerle aynı ölçekte karşılaştırılabilir mi? Perrow karmaşık sistemlerde kazanın yapısal olduğunu savunuyor, Beck riskin modern toplumda nasıl dağıtıldığını kuruyor, Rhodes teknolojinin kendi tarihini veriyor. Risk karşılaştırmasının ölçüt sorunu mühendislik öğrencisi için verimli.
Ömür uzatmayı hedef almak ile hayatı iyileştirmeyi hedef almak farklı ölçütler. Tezi ölçüt seçimi üzerine kur. Gawande'nin klinik gözlemleri kurumsal teşviklerle çelişiyor. Tıp ve psikoloji öğrencisi için hem yakın hem duygusal olmayan bir çerçeve.
Bir imgeyi "güzel" ya da "etkili" bulmak analiz değil. Sor: imge hangi bakışı doğal gösteriyor, neyi çerçevenin dışında bırakıyor? Berger ve Sontag aynı olguyu farklı yerden tutuyor: biri mülkiyet ve bakış, öteki tanıklık ve duyarsızlaşma. GSF ve İletişim öğrencisi için temel metinler.
Belgeselin "gerçeği gösterdiği" iddiasını doğrudan tartış: kurgu, ses ve sıralama seçimleri gerçeklik iddiasını zayıflatıyor mu, kuruyor mu? Nichols türü kiplere ayırıyor, Bazin ontolojik bir iddia savunuyor. İletişim ve sinema öğrencisi için ödev sonrası da kullanılan bir çerçeve.
Örneklemeyi hırsızlık ya da sanat diye etiketlemek yerine sor: özgünlük tanımı teknolojiyle birlikte mi değişiyor, hukuk mu geride kalıyor? Demers hukuki vakaları topluyor, Lessig aynı pratiği kültürel üretimin normali sayıyor, Frith ise 'özgün performans' ölçütünün kendisini sorguluyor. Müzik öğrencisi için doğrudan mesleki bir soru.
Sadakat ölçütünü sorgula: bir filmi kitaba sadakatle değerlendirmek, filmi kendi ölçütleriyle değerlendirmeyi engelliyor mu? Hutcheon sadakat ölçütünü açıkça reddediyor, Leitch tartışmanın kendisini eleştiriyor. Karşılaştırmalı edebiyat ve sinema için hazır bir anlaşmazlık.
Fiyatın estetik değerle ilişkisini varsayma; kurumsal mekanizmayı sor: fiyatı belirleyen kim, hangi bilgiyle? Bourdieu değerin nasıl kurumsal olarak üretildiğini gösteriyor, Berger bakışın mülkiyetle ilişkisini, Gombrich ise kanonun nasıl oluştuğunu. Üçü birlikte 'fiyat estetik değeri ölçer' varsayımını sınamaya yetiyor.
"Çeviride kayıp olur" cümlesi tez değil. Sor: kaybı ölçen bir ölçüt var mı, yoksa kayıp yerine dönüşüm mü demek gerekiyor? Venuti çevirmenin görünmezliğini politik bir mesele olarak kuruyor, Steiner kaybı kaçınılmaz sayıyor, Baker ve Munday ise kararı teknik düzeyde ayrıştırıyor. Mütercim-tercümanlık için temel tartışma.
Kamusallığı tasarım özelliği olarak değil kullanım olarak ölçmeyi dene: iyi tasarlanmış ama kullanılmayan meydan kamusal alan mı? Whyte doğrudan gözlem verisi topluyor, Sennett kavramsal çerçeve kuruyor, Gehl ölçüm yöntemi öneriyor. Mimarlık ve kent tasarımı için sahada sınanabilir.
"Nasıl çalışmalı" sorusunu kanıta bağla: sezgisel olarak etkili görünen yöntemler (tekrar okuma, altını çizme) neden ölçümde kötü çıkıyor? Make It Stick doğrudan bu çelişkiyi kuruyor: kolay gelen yöntem az öğretiyor. Carey aynı bulguyu popüler düzeyde topluyor, Hattie yüzlerce çalışmanın etkisini kıyaslıyor, Dewey ise 'deneyim öğretir' varsayımının sınırını gösteriyor.
Dikkat dağınıklığını kişisel zayıflık olarak ele almak zayıf bir tez. Sor: dikkat satılan bir ürünse sorumluluk nerede? Wu iş modelini, Carr bilişsel etkiyi, Gazzaley ve Hari ölçülen sonucu veriyor; Postman aynı mekanizmayı televizyon için kurmuş. Dört farklı düzeyde açıklama, karşılaştırma için ideal.
Üniversitenin amacını genel olarak tartışmak yerine tek bir gerilimi seç: araştırma mı öğretim mi ya da kamu yararı mı istihdam mı? Newman kurumu kendi içinde bir amaç sayıyor, Nussbaum piyasa çerçevesine karşı çıkıyor, Freire ise eğitimin kimin çıkarına işlediğini soruyor. Kendi kurumun hakkında yazmak kanıt bulmayı kolaylaştırıyor.
Bilişsel avantaj iddiası son on yılda ciddi biçimde sorgulandı. Tezi bulgunun kendisi değil, iddianın hangi kanıt türüne dayandığı üzerine kur. Grosjean iki dilliliği eksik tek dillilik olarak görmeyi reddediyor, Pinker dil yeteneğini tür düzeyinde açıklıyor, Ellis ve Wardhaugh ise öğrenme ve toplumsal bağlam tarafını veriyor. Aynı olguyu üç ayrı disiplin ölçüyor.
Veri analizinin "daha doğru" olduğunu varsayma. Sor: ölçülebilen şeyler oyunun önemli kısmıysa mı, yoksa ölçülebildiği için mi önemli sayılıyor? Lewis dönüşümü anlatıyor, Anderson-Sally futbolda aynı yöntemin sınırlarını gösteriyor. Sporla ilgilenen öğrenci için gerçek hayat kanıtı hazır.
Panik varsayımını sorgula: kalabalık bireyi çözüyor mu, yoksa yeni bir davranış kuralı mı üretiyor? Cevap tahliye tasarımını değiştiriyor. Canetti kalabalığı kendi mantığı olan bir biçim olarak okuyor, Zimbardo ve Aronson aynı olguyu deneysel sosyal psikolojiden kuruyor. Aynı olgunun kuramsal ve deneysel iki okuması.
Otomobil bağımlılığını tüketici tercihi saymak yanlış olabilir. Sor: sokağın kime ait olduğu ne zaman ve kim tarafından yeniden tanımlandı? Jacobs ve Gehl sokağı kullanıcının davranışından okuyor, Lynch ise şehrin zihinde nasıl temsil edildiğini ölçüyor. Ankara'da yaşayan bir öğrenci için doğrudan gözlemlenebilir.
İkna teknikleriyle argümanı karşı karşıya koy: geçerli bir argüman ikna edici olmak zorunda mı, ikna edici bir metin geçerli olmak zorunda mı? Cialdini mekanizmaları deneysel olarak gösteriyor, Lakoff dilin çerçeveleme gücünü. İkisi de bu dersin kendi konusuna doğrudan bağlanıyor.
"İstatistikler yalan söyler" klişesini bırak; belirli bir mekanizma seç: taban oranı, seçilmiş eksen, hayatta kalan yanlılığı. Huff'ın 1954 kitabının hâlâ geçerli olması başlı başına bir bulgu; Wheelan ve Rosling güncel örnek veriyor, Silver ve Kahneman ise hatanın okurda değil yöntemde olduğunu gösteriyor.
Korelasyon-nedensellik ayrımını tekrar etmek yeterli değil. Sor: hangi ek varsayım eklenirse gözlemsel veriden nedensel sonuç çıkar? Pearl formel bir çerçeve, Angrist yarı-deneysel yöntem sunuyor; ikisi aynı soruna farklı cevap. Teknik ama tartışılabilir, yani bu ders için uygun.
Görünmez emeği ahlaki bir mesele olarak değil ölçme sorunu olarak kur: milli hesaplara girmeyen emek politikayı nasıl çarpıtıyor? Criado Perez veri boşluğunu somut örneklerle gösteriyor, Hochschild duygusal emeği ölçülebilir bir kavram hâline getiriyor. Ölçme sorunu olarak kurulduğunda tez kanıtlanabilir hâle geliyor.
Sınırı "hakaret" üzerinden değil zarar üzerinden tartış: sözün zararı nasıl ölçülür, ölçülemiyorsa sınır neye göre çizilir? Waldron sınır savunuyor, Mill klasik karşı çerçeveyi veriyor, Matsuda'nın derlemesi ise zararın kime ve nasıl dağıldığını gösteriyor. Üç konumlu net bir tartışma.
"Gizleyecek bir şeyim yok" itirazını ciddiye al ve çürüt: mahremiyet bir sır saklama hakkı değilse ne ve bu tanım itirazı neden geçersiz kılıyor? Zuboff meseleyi mülkiyet, Schneier altyapı, Foucault ise görülmenin davranışı değiştirmesi üzerinden kuruyor; Orwell bunun edebî uç örneğini veriyor. Karşı argümanla başlayan bir deneme yapısı için ideal.
Hayvan haklarını insan haklarının uzantısı saymak bir varsayım. Sor: ölçüt acı çekme kapasitesiyse, sonuçları nereye kadar götürmek gerekir? Singer faydacı, Regan hak temelli, Nussbaum yeterlilik temelli, Donaldson ise siyasi üyelik temelli çerçeve kuruyor. Aynı sonuca dört farklı gerekçeyle varan kaynaklar, ödev için güçlü.