Kütüphanenin hangi kapısı ne işe yarıyor, kaynağı özet-parafraz-alıntı olarak nasıl kullanırsın ve atıf nerede kaybediliyor.
Önce beklentiyi düzeltelim. ENG 101'de denemeler için dışarıdan kaynak taraması genellikle istenmiyor: ödev kâğıdı dışarıdan bilgiyi sadece yazarların fikirlerine cevaben ve genel bilinen düzeyde kabul ediyor. Finalde kural daha katı, verilen metinler dışında hiçbir şeye atıf yapamıyorsun. Yani bu derste kütüphane işi kanıt avı değil.
Kütüphaneyi dört yerde kullanacaksın: anlamadığın bir kavramı güvenilir bir kaynaktan açmak, sunum ve tartışma için metin seçmek, konu bankasındaki bir tartışmayı gerçekten öğrenmek ve ENG 102'ye hazırlanmak. Dördüncüsü önemli, çünkü ENG 102'de kaynağı bulmak notlandırılan bir iş.
| Nerede | Ne tarıyor | Ne zaman |
|---|---|---|
| Library Catalog | Kütüphanenin kendi koleksiyonu: basılı kitap, e-kitap, dergi, öğrenci projeleri, multimedya | Belirli bir kitabı arıyorsan |
| Quick Search | Koleksiyon, abone olunan veritabanları ve açık erişim kaynakları birlikte | Makale arıyorsan |
Kütüphanenin doğrudan bu iki ders için yazdığı rehber. Açılış cümlesi aynen şu: “Welcome to the ENG 101 / 102 Library Guide.” Sekmeleri: Introduction, Finding Sources, Books, Finding Sources, Journal Articles, Research Skills, Mendeley, Plagiarism, Citing Sources, Off-Campus Access.
Kütüphanenin kendi koleksiyonu: basılı kitap, e-kitap, dergi, öğrenci projeleri, multimedya. Sonuç sayfasındaki Format ikonu türü söylüyor, kitap ikonu basılı, sayfa ikonu elektronik. Basılıda erişim bilgisi yer numarası (call number), elektronikte erişim bağlantısı.
Katalogla aynı kutuda ama farklı bir şey: koleksiyonu, abone olunan veritabanlarını ve açık erişim kaynaklarını hep birlikte tarıyor. Soldaki filtrelerden “Available in Library” tam metni, “Scholarly (Peer Reviewed) Journals” hakemli dergiyi bırakıyor. Kayıttaki üç noktadan “Cite” hazır künye veriyor, “Export citation” ise Mendeley/Zotero'ya aktarıyor.
Abone olunan bütün veritabanlarının alfabetik listesi; konuya ve türe (e-kitap, gazete, deneme sürümü, yeni abonelik) göre filtrelenebiliyor.
ENG programı için ayrıca derlenmiş rehber: programa ait seçilmiş veritabanı listesi, atanmış fakülte kütüphanecisinin adı ve e-postası, FAE dersleri, BUSEL John Clarkson Student Reading Center ve BilWrite bağlantıları.
Fakülte fakülte, konu konu hazırlanmış rehberler; ayrıca tema rehberleri var, bunlardan biri doğrudan “Annotated Bibliography” üzerine ve annotated bibliography ile düz kaynakçanın farkını, bir annotation'ın neyi içermesi gerektiğini anlatıyor.
Her fakülteye atanmış bir kütüphaneci var. Verdikleri hizmet listesinde şunlar yazılı: aradığın kaynağa daha hızlı ulaşmak için bilgi ihtiyacını ilettiğinde destek, birebir bilgi okuryazarlığı danışmanlığı, kütüphanede ya da fakültende birebir eğitim, telefon ve e-posta ile soru.
Dört kanal: hafta içi 09.00-17.00 arası canlı sohbet; [email protected] veya [email protected]; telefon +90 (312) 290 1298 (hafta içi 08.30-23.30, hafta sonu 09.00-23.30) ya da Ana Kampüs / Doğu Kampüs kütüphanesindeki ödünç masasına şahsen.
İki yol var. VPN: STARS/BAIS bilgilerinle hesap açıyorsun, sonra bütün elektronik kaynaklar açılıyor. SSO: bir grup veritabanında VPN'e hiç gerek yok, sitede “Institutional Login” seçip kurum olarak Bilkent'i seçiyorsun, BAIS/STARS şifrenle giriyorsun. SSO listesinde JSTOR, EBSCOhost, ProQuest, ScienceDirect, Scopus, SpringerLink, SAGE, Taylor & Francis, Wiley, Cambridge Core, Oxford University Press dergileri, Nature, Annual Reviews, Statista, Web of Science, Mendeley ve Grammarly var.
Kütüphanede olmayan kitap ve makaleyi başka kütüphanelerden getiren hizmet. Kendi sayfasındaki cümle net: hizmet öğretim üyeleri ile doktora ve yüksek lisans öğrencileri için. Lisans öğrencisiysen ILL formu senin için çalışmıyor.
Kütüphanenin olmayan bir kaynağı satın alması için öneri formu. Formu doldurmadan önce kitabın basılı ya da elektronik olarak koleksiyonda olmadığını doğrulaman isteniyor. Bazı istekler ILL'e yönlendiriliyor.
Bilkent'te yazılmış tezler, makaleler ve ders notları. Ana sayfadaki arama kutusundan “Institutional Repository”yi seçerek de aranabiliyor; ders notları koleksiyonu ayrı bir bağlantı.
Mendeley'e Bilkent hesabıyla giriliyor: uygulamada “Sign in via your organization”, kurum olarak Bilkent University, kullanıcı adı Bilkent numaran, şifre STARS/BAIS şifren. Zotero ücretsiz ve kurulumu kimseye bağlı değil. İkisi de MLA ve APA çıktısı veriyor.
Kütüphanenin ENG rehberinde anlatılan yol: Turnitin'e öğrencinin doğrudan erişimi yok, raporu hocan görüyor. Ama app.intihal.net üzerinden bilkent.edu.tr adresinle ücretsiz öğrenci hesabı açıp, hocandan ya da danışmanından bir erişim kodu isteyip kendi taslağın için benzerlik raporu alabiliyorsun. Arayüz Türkçe ve İngilizce.
Bilkent'in yazma merkezi ve ENG programının kendi hizmeti. Sitesinde aynen şu yazıyor: ENG dersleri (101, 102, 117/8, 206, 401) ve PHIL 243/244 için yardım edemiyorlar, çünkü bu derslerin hocaları zaten birebir geri bildirim tutorial'ı veriyor. Yani ENG 101 denemen için randevu alamazsın, senin geri bildirim kanalın tutorial.
Saatler haftalık olarak yayımlanıyor ve dönem içi, final ve tatil dönemlerinde değişiyor. Katalogda “New Arrivals” filtresi son gelen kitapları listeliyor. Katalog hesabında “My Lists” ile arama sonuçlarını kalıcı listelere kaydedebiliyorsun.
Katalogda İngilizce başlıkla bulunamayan kitabın Türkçe çevirisi kayıtlı olabiliyor: Shermer'ın The Science of Good and Evil'ı katalogda “İyilik ve kötülüğün bilimi”, Berger'in Ways of Seeing'i “Görme biçimleri” olarak da duruyor.
| Mod | Ne yapar | Ne zaman |
|---|---|---|
| Summary | Bütün bir metnin ya da bölümün ana fikri, kendi cümlenle, kaynaktan kısa | Okura bağlam vermek için. İyi yazı alıntıya değil özete dayanır |
| Paraphrase | Tek bir pasajın kendi cümlenle yeniden yazımı, kabaca aynı uzunlukta | Ayrıntı gerektiğinde ama ifadenin kendisi önemli değilse. Olguyu ve bilgiyi parafraz et |
| Quotation | Birebir, tırnak içinde | Dil parafrazla aynı etkiyi vermeyecek kadar güçlüyse, bir otoritenin desteğini ekliyorsan ya da tam o ifadeyi tartışıyorsan |
Kaynağı kapat, hatırladığını kendi cümlenle yaz, sonra açıp karşılaştır.
Ahlaki terbiye olmadan doğal meyiller kendiliğinden nizama dönüşmez; nizam, devamlı bir sınırlamanın mahsulüdür.
Yazar, doğal eğilimlerin tek başına bırakıldığında düzen üretmediğini, düzenin ancak kesintisiz bir dış kısıtlamayla korunduğunu ileri sürer.
Birincisinde sadece kelimeler değişmiş, cümle yapısı aynı kalmış. Bu parafraz değil, patchwriting ve Turnitin'in yakaladığı desen bu. Kaynak cümle örnek amaçlı uydurulmuştur, gerçek bir metinden değildir.
Alıntıyı ya attributive tag ile aç ya kendi cümlene göm. Yalnız bırakma.
Yazar insanların doğuştan bencil olduğunu söyler. “Düzen, sürekli bir kısıtlamanın ürünüdür.” Ayrıca eğitim önemlidir.
Yazara göre “düzen, sürekli bir kısıtlamanın ürünüdür” ve bu formülasyon, eğitimin neden isteğe bağlı olmadığını açıklar.
Birincisinde alıntı kendi başına bir cümle olarak bırakılmış, ikincisinde senin cümlenin gramerine gömülmüş. İkincisi hem kısaltıyor hem cümleyi senin cümlen yapıyor.
| Fiiller | Ne söylüyor | Ne zaman |
|---|---|---|
| argues, claims, maintains, states | Nötr ya da hafif mesafeli | Varsayılan |
| demonstrates, shows, establishes | Sen de doğru buluyorsun | Kanıt güçlüyse; zayıfsa kullanma |
| assumes, asserts, insists, overlooks | Eleştirel | Arkasından gerekçe gelmek zorunda |
| concedes, acknowledges | Yazarın kendi tarafına ters bir şeyi kabul ettiği yer | Karşı argüman paragrafında en işe yarayanlar |
| Durum | Yazılışı |
|---|---|
| Yazar adı cümlede geçmiyor | ... (Arendt 117). Virgül yok |
| Yazar adı cümlede geçiyor | Arendt argues that ... (117) |
| Alıntının sonunda | ... “banality of evil” (Arendt 252). Parantez tırnaktan sonra, noktadan önce |
| Aynı paragrafta tekrar | İlkinden sonra yazar adını atlayabilirsin, sadece sayfa yeter |
| Sayfa numarası yok | Sadece yazar; paragraf numarası varsa (Martinez, par. 5) |
| Dolaylı kaynak | (qtd. in Garza 11). Bunu saklamak yanlış atıf sayılıyor |
| MLA | APA | |
|---|---|---|
| Metin içi | (Arendt 117) | (Arendt, 1963, p. 117) |
| Liste başlığı | Works Cited | References |
| Yazar adı | Arendt, Hannah | Arendt, H. |
| Tarih | Künyenin sonunda | Yazardan hemen sonra, parantezde |
İzlence “hocanın atadığı atıf formatı” diyor, yani kesin kural senin şubende yazandır. Gördüğümüz şubede dağıtılan rehber MLA 9'du, bütün şubelerde MLA kullanıldığını doğrulayamadık. Tek doğru cevap şu: izlenceni aç, hangi stil yazıyorsa onu kullan. Bir denemede iki stili karıştırmak, yanlış stili tutarlı kullanmaktan daha çok puan götürüyor.
Block quote eşiğinde iki resmî belge çelişiyor ve ikisi de elimizde: şubede dağıtılan MLA 9 rehberi dört satırı geçen alıntı için blok istiyor, programın yazma ölçütleri üç satırı geçen ya da 40-100 kelimelik alıntılar için girinti istiyor. Pratik çözüm: 2,5-4 sayfalık bir denemede block quote'a neredeyse hiç ihtiyaç olmaz. Üç satırı aşan alıntı yapıyorsan sorun eşik değil, alıntının uzunluğu. Kırp.
Her cümleye atıf gerekmiyor. Alanda genel bilgi sayılan şeyler atıf istemiyor, belirli bir kişiye ait olduğu uzmanlarca tanınan fikir ve teoriler istiyor. Sınır her zaman net değil, çünkü zamanla bir kişinin fikri o kadar yaygınlaşıyor ki kaynağı unutulup ders kitaplarına giriyor.
Kılavuzun örnek çiftleri ayrımı iyi gösteriyor: suyun deniz seviyesinde 100 derecede kaynaması genel bilgi, Jüpiter'de anlamlı miktarda su bulunduğu iddiası kaynağa ait. Marco Polo'nun Uzak Doğu'ya seyahat eden ilk Batılılardan biri olması genel bilgi, makarnayı Çin'den İtalya'ya getirmediği iddiası kaynağa ait.
Kararsız kaldığın yerde atıf koy. Fazla atıf bir kusur değil, eksik atıf sıfır.
Gördüğümüz şubede Turnitin'e giden işler belliydi: summary/critical response görevinin yazılı parçası, Essay 1'in final taslağı ve Essay 2. Turnitin'e öğrencinin doğrudan erişimi yok, benzerlik raporunu hocan görüyor. Kütüphanenin ENG rehberi ayrıca Turnitin'in yapay zekâ kullanımını da tespit edebildiğini yazıyor.
Kendi taslağını önceden kontrol etmenin resmî bir yolu var ve az biliniyor: app.intihal.net üzerinden bilkent.edu.tr adresinle ücretsiz öğrenci hesabı açıyorsun, hocandan ya da danışmanından bir erişim kodu istiyorsun, taslağını yükleyip raporu alıyorsun.
Kâğıt üstünde durmayan bir mekanizma daha var: işin öğrencinin kendi işi olmadığına dair kaygı varsa hoca denemeyi tartışmaya ya da yeniden yazmaya çağırma hakkını saklı tutuyor. Yani bu derste yakalanmak bir yazılım kararı değil, bir konuşma.